کلمه عليا در توقيفيت اسماء - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧

باب ٢

اين باب در بيان اسماء و صفات وجودى و سلبى , و اسماء ذات و اسماء صفات و اسماء افعال است .

در باب نخستين گفته ايم( : چون عقل دلالت كند بر اتصاف حق تعالى به صفتى وجودى و يا سلبى) . . . در بيان آن گوئيم : اسماء و صفات الهى را به ثبوتى و سلبى قسمت مى كنند , و از اين قسمت به وجودى و سلبى , و به ايجابى و سلبى نيز تعبير مى كنند , چنان كه نعوت سلبيه را به صفات جلال و نعوت ثبوتيه را به صفات جمال نيز تعبير مى كنند , بدين وجوه معانى كه گفته آيد :

١ گاهى اسماء و صفات ثبوتيه گويند بدين معنى كه حق تعالى حى است و قادر است و عالم است و مريد است و مانند اين اسماء . در مقابل آنها صفات سلبيه اند بدين معنى كه خداى سبحان جوهر نيست و مركب نيست و جسم نيست و متحير نيست و مانند اينها كه در كتب كلامى آورده اند و در حد افكار كلامى در پيرامون آنها بحث كرده اند .

٢ و گاهى اسماء و صفات سلبيه گويند و از آن مقابل توقيفيه را اراده كنند , بدين بيان : اسمائى كه در شرع اطلاق آنها بر بارى تعالى وارد شده است ثبوتيه است وگرنه سلبيه . و از اين معنى تعبير به اذن شرعى كنند چنان كه در پايان باب نخستين گفته ايم .

٣ و گاهى سلبيه گويند و از آن اراده كنند اسماء و صفاتى را كه مفاد سلب و نظائر آن مانند نفى و عدم با معنى كلمه همراه است , اگر چه اسم و صفت بالاتفاق بر حق سبحانه اطلاق مى شود . مثل وصف غنى كه عدم فقر است , و اسم غنى كه احتياج از او منفى است .

علامه ابن فنارى در مصباح الانس در بيان بعضى از اسماء سلبيه بدين وجه ,