کلمه عليا در توقيفيت اسماء - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٠

و نيز در آخر فصل هفتم موقف مذكور گويد([ : العلم و الارادة و الشوق و الميل معنى واحد يوجد فى عوالم اربعة يظهر فى كل موطن بصورة خاصة يناسب ذلك الموطن , فالمحبة اذا وجدت فى عالم العقل كانت عين القضية و الحكم كعالم القضاء الالهى , و اذا وجدت فى عالم النفس كانت عين الشوق , و اذا وجدت فى عالم الطبيعة كانت عين الميل ( ص ٧٦ ) .

و نيز جناب شيخ رئيس در تعليقات بر شفاء تصريح فرموده است كه علم و اراده و وجود يك حقيقت اند . راقم گويد : اين سخنى سخت استوار است . و نيز فرموده است كه همه موجودات معلوم و مراد و لوازم حق تعالى اند . راقم گويد : اين لوازم بدان معنى است كه عارف به شئون و تجليات ذات , و صاحب اسفار به امكان فقرى و فقر نورى تعبير كرده اند , نه لوازم بمعنى اعراض لازمه فافهم .

شيخ در تعليقات فرمود( : ان هذه الموجودات كلها صادرة عن ذاته و هى مقتضى ذاته الى قوله : لانه يعشق ذاته , فهذه الاشياء كلها مرادة لاجل ذاته فكونها مرادة له ليس لاجل غرض وراء ذاته الى قوله : مثلا لو كنت تعشق شيئا لكان جميع ما يصدر عنه معشوقا لك لاجل ذلك الشيى ء) .

در نكته ٣٦٤ هزار و يك نكته گفته ايم : بدان كه چون علم تعلق به معلوم گيرد خداى را عليم گويند , و چون تعلق به مراد گيرد مريد خوانندش , و چون تعلق به مبصر گيرد بصيرش خوانند , و چون تعلق به مسموع گيرد سميعش خوانند , و قس على ذلك فى جميع الصفات كه يك صفت بيش نباشد و متعلقاتش بسيار باشند . درست در معنى اراده غور و تدبر كن كه تا بدين جامى رسى كه چون اراده از اين نشاه بالا برود و به مقام واجب الوجود برسد چگونه عين علم مى شود .

مطلب عمده اين است كه به سر توحيد قرآنى آشنا باشى و بدان رسيده باشى كه هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن تا ظهور يك حقيقت را در همه مراتب وجود سارى به بينى , و در عين حال كه هر مرتبه از وجود حكمى دارد به قوت خود باقى باشد . و رمز و راز اين سخن باريك زير سر تشكيك در وجود و منتهى شدن علم و اراده و شوق و ميل به وجود است كه يك حقيقت ذات مراتب است . و اگر بنا بر مبناى قويم عرفان به