پاسخهاي استاد به نقدهايي بر کتاب مساله حجاب - المطهري، الشيخ مرتضى - الصفحة ٣٤ -           تاريخچه حجاب

عبارت كتاب در اينجا ايهام مى كند كه نظر آلى به زن , يعنى نظر در حال مكالمه مورد نهى نيست در حالى كه اين سخن غلط است , بلكه مراد از غض بصر , چشم فرو بستن است , يعنى نيم بسته كردن چشم , چنانكه انسان وقتى بخواهد به يك شى ء نگاه نكند و به اشياء ديگر نگاه كند ناچار بايد چنين كند , و اين مطلب غير از مسئله نظر استقلالى و نظر آلى است نظر استقلالى و نظر آلى هر دو تا ممكن است به طور باز بودن تمام چشم و بدون غض بصر باشد .

انسان وقتى كه به چيزى نگاه مى كند اگر منظورش تماشاى او باشد نگاهش دقيق مى شود و توجهش تام مى گردد و اما اگر منظور تماشا نباشد بلكه همانقدر است كه لازمه تخاطب است نگاهش دقيق و خيره نيست در صورت اول اگر پرسش شود جزئيات چهره طرف را به خاطر دارد , و در صورت دوم اگر صد بار هم ديده باشد باز هم اگر بپرسند نمى داند كه فى المثل چشم طرف درشت است يا ريز معمولا انسان هنگامى كه نمى خواهد به چيزى نگاه كند و ضرورت ايجاب مى كند كه چشم افكند , عدم تمايل روح به ديدن , قهرا موجب مى شود كه پلكها اندكى به هم نزديك شوند منظور ما اين بوده كه آيه چنين حالى را بيان مى كند پس آيه , نظر استقلالى و تماشايى را كه دقيق و خيره است نهى مى كند اما نظر آلى و تخاطبى را نهى نمى كند .

صفحه ١٤١

اين نكته بايد اضافه شود كه برخى از مفسران كه (( غض بصر )) را به معنى ترك نظر گرفته اند مدعى هستند كه مقصود ترك نظر به عورت است همچنانكه جمله بعد نيز ناظر به حفظ عورت از نظر است و باز همانطور كه فقها گفته اند , فرضا مقصود از غض بصر ترك نگاه به طور كلى باشد اعم از نگاهى كه به منظور تماشا و التذاذ باشد و يا نگاهى كه لازمه مخاطبه است ,