فرهنگ اصطلاحات منطقى - خوانساری، محمد - الصفحة ٩ - مقدمه چاپ اول

كه تا چه حدّ موجب تسهيل كار مراجعه‌كننده مى‌شود.

ما نيز در زمينه‌هاى مختلف احتياج داريم به فرهنگهاى اختصاصى. فلسفه، فقه و اصول، كلام، اديان و مذاهب، عرفان و تصوّف؛ همچنين روان‌شناسى، علوم اجتماعى، حقوق، اقتصاد، تاريخ، جغرافيا، باستان‌شناسى؛ و نيز پزشكى، داروسازى، گياه‌شناسى، حيوان‌شناسى، و علمهاى بسيار ديگر همه نيازى مبرم دارند به فرهنگ اصطلاحات. اميد است روزى برسد كه ما در همه زمينه‌ها در زبان فارسى صاحب فرهنگ كامل و جامع باشيم. در آرزوى آن روز! فعلا فرهنگ مختصر حاضر گامى است كوتاه در اين راه دراز و ناهموار. اين فرهنگ، حاصل سالها كوشش و مجاهدت و ممارست است، و نتيجه مراجعه به كتابهاى متعدد منطق. عمده كتابهاى منطق اسلامى، از منطق شفا و نجات و اشارات و دانشنامه شيخ تا منطق منظومه حكيم سبزوارى، مورد مراجعه دقيق قرار گرفته است. مخصوصا كتاب جامع و بى‌مانند اساس الاقتباس كه بيش از هركتاب ديگر بدان استناد و استشهاد شده است. زيرا خواجه طوسى قدّس سرّه همه مباحث منطق را با تفصيل و موشكافى تامّ در آن فراهم آورده است كه «كلّ الصّيد فى جوف الفرا». عبارت فارسى آن نيز سليس است و از تعقيد بدور، درست برخلاف كتاب درّة التاج اثر شاگرد خواجه كه سبكى دارد بسيار ثقيل و پيچيده و بدعبارت. اما از كتابهاى خارجى در درجه اول تمامى ارغنون ارسطو ترجمه تريكو(Tricot) را با نظر دقت نگريسته‌ام و اصطلاحات آن را بيرون آورده‌ام و با اصطلاحات منطق‌هاى اسلامى مقايسه كرده‌ام. و چون بسيارى از اصطلاحات منطق اسلامى در ارغنون وجود ندارد، براى يافتن معادل فرانسوى آنها به كتابهاى ديگر مراجعه كرده‌ام مانند آثار منطقى پررويال و دوپ و گوبلو و ژاك ماريتن و تريكو كه همه را از آغاز تا پايان ديده‌ام. ذكر چند اشاره ذيل براى بيان كيفيّت كار لازم است: ١- در تعريف و توضيح، همواره الفاظ متداول و صريح و مأنوس را به كار گرفته‌ام نه الفاظ مجاز و مستعار و غريب و نامأنوس كه به كار بردن آنها در تعريفات به قول شيخ قبحى است فاحش‌[٢]. ٢- بسيارى از اين اصطلاحات داراى معانى متعدد ديگر هم هست، و در منطق به يك معنى بكار مى‌رود و در علوم ديگر يا در عرف به معنى ديگر. و معلوم است كه در اين فرهنگ معنى‌ ______________________________
(١). اشارات، ص ٢٥٨.