راه سوم ميان جبر و تفويض - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٥٩

اما احتمال نخست، فرض اين است كه هر يك از دو قدرت علت تامه است چگونه مى توان پديده را منسوب به مجموع دو قدرت كرد.

احتمال دوم نيز باطل است، زيرا فرض اين است كه هر يك از دو قدرت در آفريدن حركت كافى است چگونه مى توان تصور كرد كه اصلاً حركتى در كار نباشد.

احتمال سوم ترجيح بلامرجح است.

ناچاريم بگوييم قدرت خدا اثرگذار است و قدرت انسان قادر بر ايجاد تكوين نيست.[١]

متكلمان در فرضيه ياد شده نظرياتى دارند:

الف. اشاعره مى گويد تنها با قدرت خدا حركت انجام مى گيرد چنانچه در اصل برهان گذشت;

ب. معتزله مى گويد با قدرت بندگان خدا;

ج. ايجى در مواقف مى گويد با دو قدرت صورت مى پذيرد، زيرا تأثيرگذارى دو علت تامه بر شىء واحد را تجويز مى كنند.(٢)

د. جوينى معروف به امام الحرمين مى گويد قدرت خدا به قدرت انسان و قدرت انسان به فعل تعلق مى گيرد.[٢]

گويا وى تصور مى كند دو قدرت مختلف در طول هم داريم.