اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٩٤ - طريق سير و سلوك فكرى در اعتباريات چيست
خواهد بود حقيقى- و اگر بگوئيم اين سيب را بايد خورد- و اين جامه از آن من است اعتبارى خواهد بود- .
ج با تذكر آنچه در مقاله ٥ گذشت- روشن مىشود كه اعتباريات بدو قسم منقسم مىباشند- .
١-اعتباريات مقابل مهيات- كه آنها را اعتباريات بالمعنى الاعم نيز مىگوييم- .
٢-اعتبارياتى كه لازمه فعاليت قواى فعاله انسان- يا هر موجود زنده است- و آنها را اعتباريات بالمعنى الاخص- و اعتباريات منظور بدارند- .
اين نظريه را نيز با دلائل علمى- نمىتوان صد در صد باطل دانست- چيزى كه هست خيلى بعيد بنظر مىرسد- كه حركاتى از قبيل لانه ساختن پرندگان- صرفا التذاذى باشد- و حيوان از نتيجه كار خود- و قانون كار خود بىخبر باشد- زيرا قرائن چنين نمودار مىسازد- كه حيوان يك مقصود ديگر از كار خود دارد- و اين كار را براى آن مقصود نهائى مىكند- و در اين كار خود عينا مثل انسان- كه براى يك مقصود نهائى تدبير مىكند- و متحمل رنج و زحمت مىشود تدبير مىكند- و بخود رنج مىدهد- بعلاوه روى اين نظريه معلوم نيست- كه چرا انسان كه قوه عقل و شعور- و استعداد تدبير در امور دارد- اين اندازه از لحاظ تمايلات- كه هادى غريزه اوست ضعيف است- و حيوان كه اين استعداد را ندارد- داراى اين همه تمايلات عجيب شده- كه حتى زنبور عسل- كه لانه خود را با اشكال مسدس تنظيم مىكند- در وجود او تمايلى آفريده شده- كه فقط از اين نوع كار لذت مىبرد- و او بدون آنكه در شعور و قوه ادراك خويش- فائده اين كار را بداند- فقط براى اطاعت از آن تمايل مخصوص- اين كار را انجام مىدهد- اين بود مجموعه فرضيههائى- كه در مورد غريزه گفته شده يا مىتوان فرض كرد- .
موضوع هدايت غريزه- يكى از اسرار آميزترين مسائل علم الحيات است- و خوشبختانه دانشمندان قرون جديده- دست بمطالعات عميقى در باره كردار- و رفتار غريزى حيوانات زدهاند- و عجائبى در اين زمينهها كشف كردهاند- و هر چه مطالعات و مشاهدات در اين زمينه بيشتر شود- زمينه تحقيق فلسفى در ماهيت غريزه فراهمتر خواهد شد