ب-ضابط كلى در اعتبارى بودن يك مفهوم- و فكرى اينست كه به وجهى متعلق قواى فعاله گرديده- و نسبت بايد را در وى توان فرض كرد- پس اگر بگوئيم سيب ميوه درختى است- فكرى كشاورز براى يك مقصود اصلى- و نهائى انجام مى‌دهد- در اينگونه افعال چون خودشان مطلوب و مقصود نيستند- و تمايلات انسان را بسوى خود جذب نمى‌كنند- لازم است كه انسان فائده طبيعى اينها را بداند- و قوانين و قواعد صحيح اين كارها را بداند- تا آنها را طورى انجام دهد كه به نتيجه مطلوب- يعنى به چيزى كه مستقيما آسايش- و آرامش خاطر انسان را فراهم مى‌كند- و يك تمايلى را خشنود ميسازد برسد- در اينگونه كارها- راهنماى انسان فقط فكر و انديشه است- و لهذا بايد از طريق تجربه و تعقل- و تعليم و تعلم بدست آيد- اينگونه فعاليتها را- مى‌توان فعاليت تدبيرى اصطلاح كرد- يك قسم فعاليتهاى ديگر است- كه انسان خود فعل را مى‌خواهد- يعنى خود فعل مستقيما لذت بخش- و ارضاء كننده يكى از تمايلات است- از قبيل تغذى و اعمال جنسى حيوانات- .

اينگونه افعال خودشان مطلوب- و مقصود حيوانند- و تمايلات حيوان را بسوى خود جذب مى‌كنند- يعنى احساس هر يك از اين افعال- بواسطه ملايمتى كه با طبع حيوانى دارد- هيجانى در وى ايجاد و او را بعمل وادار مى‌كند- نظير هيجانى كه خود بخود از ديدن يك منظره زيبا- يا شنيدن يك آواز خوش- و يا استشمام يك بوى مطبوع در انسان پيدا مى‌شود- كه به صرف روبرو شدن و انعكاس ذهنى اين امور- جذب و انجذاب پيدا مى‌شود- اينگونه افعال غايات طبيعى مهمى دارد- و طبيعت عينى خارجى انسان است- كه براى بقاء و كمال فرد- يا نوع اين تمايلات را بوجود آورده است- ولى در شعور انسان اين نتايج طبيعى منعكس نمى‌شود- و اگر فرضا منعكس بشود مانند انسان عالم- باز داعى و محرك نفسانى همان ارضاء تمايل است- اينگونه فعاليتها را- مى‌توان فعاليت التذاذى اصطلاح كرد- .

حركات غريزى حيوان را- مى‌توان حركات التذاذى دانست نه تدبيرى- يعنى حيوانات بر خلاف انسان از لحاظ وضع تمايلات- و نفسانيات طورى مجهز ساخته شده‌اند- كه از جميع حركات غريزى خود- مستقيما لذت مى‌برند- و تمام آن كارها را صرفا براى همان لذتى- كه از خود آن افعال مى‌برند انجام ميدهند- بدون آنكه از نتيجه- و فائده طبيعى عمل خود آگاه باشند- و آنرا