گاهى كه به صحنه ممتد زندگى خود تماشا مى‌كنيم- و از طريق ديگر و جنبه ديگر- زندگى خود را مورد بررسى قرار مى‌دهيم- مى‌بينيم دمى كه كودكى خردساليم- در برابر ديدگان پر از احساسات نغز و تازه ما همان- و همان مهر و عطوفت مادر بوده- و فكرى بجز نازيدن و يازيدن به كنار مادر- و مكيدن پستان و خوردن شير و خوابيدن- و التذاذ از راه چشم و گوش و دهان مثلا نداريم- و پس از چندى به روى همين مشاغل موجودى خود- دستگاه بازى كردن و مواد مورد نياز با هدايت و راهنمائى- و فعاليت آن قسمت ديگر از ساختمان وجودى حيوان- يعنى دستگاه شعور و انديشه و ميل و لذت- و اراده انجام مى‌يابد- از اينرو طبيعت حيوانى براى وصول باهداف- و غايات كمالى خود نيازمند بميانجى شدن شعور- و ادراك و ميل و لذت و خواهش است- بخلاف طبيعت نباتى كه بواسطه وضع مخصوص خود- راه تكامل خود را بدون واسطه شدن اين امور طى مى‌كند- .

ما در اين مقاله نمى‌خواهيم- وارد كيفيت ساختمان طبيعى وجود حيوانات- و طرز فعاليت اعضاء و اجزاء بدن حيوانات بشويم- و قسمتى از تشريح يا علم وظائف الاعضاء را- براى خواننده محترم بيان كنيم- و يا اينكه وارد موضوعات علم النفسى بشويم- و از غرائز و تمايلات و شعور و ادراك حيوانات- و بالاخص انسان صحبت بداريم- و البته اين هر دو قسمت بسيار شيرين- و دلكش و سودمند است- و علماء حيوان شناسى از يك طرف- و علماء علم النفس از طرف ديگر- تحقيقات بسيار مفيد و سودمندى در هر دو قسمت نموده‌اند- و مخصوصا در قرون اخير پيشرفتهاى فوق العاده- و قابل ملاحظه‌اى در هر دو قسمت حاصل شده- و دانشمندان نتيجه زحمات خود را- در اختيار عموم علاقه‌مندان به علم و دانش گذاشته‌اند- و همچنين نمى‌خواهيم- در اينجا وارد اين مبحث فلسفى بشويم- كه آيا نفسانيات حيوان جنبه مادى دارد- و از خواص معينه تشكيلات مادى بدن حيوان است- و يا وجود مستقل دارد- و باصطلاح معمول فلسفى جديد- آيا اصالت با روح است يا با ماده يا با هر دو يا با هيچكدام- هيچيك از اين قسمتها مربوط به مدعاى اين مقاله نيست- .

آنچه مربوط به مدعاى اين مقاله است- كيفيت ميانجى شدن- و واسطه واقع شدن ادراكات حيوان است- ميان طبيعت حيوانى و غايات و اهداف آن- و البته