هستند- ديگر ارتباط توليدى(١)با ادراكات و علوم حقيقى ندارند- و باصطلاح منطق يك تصديق شعرى را- با برهان نمى‌شود اثبات كرد- و در اين صورت برخى از تقسيمات معانى حقيقيه- در مورد اين معانى وهميه مثل بديهى و نظرى- و مانند ضرورى و محال و ممكن جارى نخواهد بود- .

(١)اين مطلب كه ادراكات اعتبارى- نمى‌توانند با ادراكات حقيقى ارتباط توليدى پيدا كنند- از مهمترين نكات قوانين تفكر است- و از نظر فن منطق كه قوانين اصلى تفكر را بيان مى‌كند- كمتر مسئله‌اى است كه ارزش اين مسئله را داشته باشد- خصوصا با توجه به اين كه غفلت از اين نكته فنى- موجب لغزشهاى زيادى از براى بسيارى از فلاسفه- و غير فلاسفه در قديم و جديد شده است- كه به بعضى از آنها اجمالا اشاره خواهيم كرد- از آنچه بنحو اختصار در اينجا ذكر مى‌كنيم- خواننده محترم حدس خواهد زد- كه تحقيق مفصل اين مبحث منطقى- در خور يك رساله مستقلى است- ولى توضيحات ذيل با همه اختصار- با اتكاء به قسمتهايى كه در مقاله ٥ گذشت- سر رشته مطلب را بدست خواننده محترم خواهد داد- اين توضيحات را در چهار قسمت بيان مى‌كنيم- ١-ارتباط توليدى يعنى چه- .

٢-افكار و ادراكات حقيقى- چگونه با يكديگر ارتباط توليدى پيدا مى‌كنند- .

٣-چرا افكار و ادراكات اعتبارى- نمى‌توانند با افكار و ادراكات حقيقى- ارتباط توليدى پيدا كنند- .

٤-طريق سير و سلوك فكرى در اعتباريات چيست

[فروع بحث اصل مقاله ششم]

ارتباط توليدى يعنى چه

عاليترين و در عين حال- شگفت انگيزترين فعاليتهاى ذهنى همان است- كه بحسب اصطلاحات منطقى فكر ناميده شده است- فعاليت فكرى اينست- كه ذهن براى آنكه مطلبى را كه بر وى مجهول است- بر خويش معلوم سازد- معلومات و اطلاعات قبلى خود را وسيله ميسازد- يعنى آنها را بطرز مخصوصى تجزيه و تاليف- و تحليل و تركيب مى‌كند- تا بالاخره آن مجهول را تبديل به معلوم ميسازد- اطلاعات و معلومات قبلى ذهن- به منزله سرمايه كار وى بشمار ميرود- كه در آنها عمل مى‌كند و از آنها سود مى‌برد- و بر مقدار اصلى مى‌افزايد- .

البته در اينكه حدود كاميابى ذهن- در اين فعاليت چه قدر است- و تا چه