و همچنين عمل استعاره- به منزله نتيجه معادله و تبديل است- كه مشبه به را بجاى مشبه گذاشته- و نتائج بالا را مستقيما و بى مقايسه بدست آوريم اكنون اگر دانشمندى كه از نقطه نظر واقع بينى- به تميز مطابقت و عدم مطابقت مفاهيم- و تشخيص صدق و كذب قضايا مى‌پردازد- با اين مفاهيم و قضاياى استعارى روبرو شود- البته مفردات آنها را در اين شعر شيخ - ببند يك نفس اى آسمان دريچه صبح
بر آفتاب كه امشب خوش است با قمرم
- .

و مانند تعبير از عالم تن- و علائق جسمانى به زندان سكندر - و تعبير از عالم معنويات بملك سليمان - در اين شعر خواجه - دلم از وحشت زندان سكندر بگرفت رخت بر بندم و تا ملك سليمان بروم
- .

و اما تمثيل- نوعى خاص از همان تشبيه اصطلاحى است كه گفتيم- و آن اينست كه وضع خاص و كيفيت مخصوصى- كه از اجتماع و ارتباط امورى چند حاصل مى‌شود- تشبيه شود بوضع خاص و كيفيت مخصوصى- كه از اجتماع و ارتباط چند چيز ديگر حاصل مى‌شود- مانند تشبيه وضع و كيفيت مخصوصى- كه از نشستن قطرات شبنم بر برگ گل سرخ پديد مى‌آيد- بوضع و كيفيت مخصوصى كه از جمع شدن دانه‌هاى عرق- بر چهره شاهدى خشمگين پديد مى‌آيد- در اين شعر شيخ - اول ارديبهشت ماه جلالى بلبل گوينده بر منابر قضبان
بر گل سرخ از نم اوفتاده لئالى همچو عرق بر عذار شاهد غضبان
- .

و مانند تشبيه حالت دل سخت معشوق- و اشك عاشق كه فقط اشك فراوان عاشق- مى‌تواند دل سخت معشوق را تكان بدهد- و تسليم كند بحالت سنگهاى صحرا و سيل- كه فقط سيل مى‌تواند آن سنگها را از جا بكند- و تا لب دريا بغلطاند- در اين شعر خواجه - دل سنگين تو را اشك من آورد براه سنگ را سيل تواند بلب دريا برد
- .

و البته هر يك از تشبيه و استعاره- اقسام و انواع متعددى دارد- طالبين بايد بكتب فن بلاغت مراجعه كنند- .

چيزى كه تذكرش در اينجا لازم است اينست- كه تشبيه ساده اختصاص