اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٨٢ - طريق سير و سلوك فكرى در اعتباريات چيست
مفهوم حقيقى خود را چنانكه شايد و بايد پيدا نمىكند- و در جاى ويژه خود بايد روشن شود- ولى عجالتا همين اندازه و سر بسته كافى است- .
بهر حال قواى فعاله ما- احساساتى درونى در ما ايجاد مىكنند- ما انجام دادن افعال قواى خود را- دوست داشته و مىخواهيم- و حوادث و وارداتى كه با قواى ما ناجورند- دشمن داشته و نمىخواهيم- يا در مورد آنها- افعال مقابل آنها را دوست داشته و مىخواهيم- .
فعلا نظر خود را به انديشههاى حقيقى حيوان- معطوف مىداريم- از قبيل معرفت حيوان به افعال خود و بغايت افعال خود- و احيانا به ماده متعلق افعال خود- و به كيفيتهاى دقيق افعال خود- و اما انديشههاى اعتبارى بتدريج- و ترتيبى كه در خود مقاله خواهد آمد- مورد بحث قرار خواهد گرفت- و قبلا مقدمه ذيل را ياد آور مىشويم- .
بشر قبل از آنكه روى اسلوب فنى- وارد تحقيق موجودات اين جهان گردد- در برخوردهاى اولى كه با طبيعت مىكند- تمام اجزاء بىجان و جاندار طبيعت را- داراى تاثير و خاصيت مىبيند- از آتشى كه با بدنش تماس مىگيرد- و از آبى كه مىنوشد و از سنگى كه از زمين بر مىدارد- و از درختى كه ميوه و سايهاش را مورد استفاده قرار مىدهد- و از حيوانى كه از سوارى- يا شير يا گوشتش بهره مىگيرد- .
مطالعاتى كه دانشمندان از دورههاى قديم تا كنون- روى اسلوبهاى فنى و علمى در اين موجودات كردهاند- و تاثيرات و فعاليتهاى اين موجودات را- مورد نظر قرار دادهاند- موجب شده كه براى اين موجودات يك تقسيم- و طبقهبندى كلى قائل شوند- باين ترتيب جماد نبات حيوان انسان- و در اين تقسيم و طبقه بندى- آنچه در درجه اول مقياس و ملاك واقع شده- نوع فعاليت و آثار اين موجودات است- يعنى چون اختلاف كلى بين نوع فعاليت جماد و نبات- و هر يك از اين دو با حيوان- و هر يك از اين سه با انسان ديده شده- اين تقسيم و طبقه بندى بوجود آمده- .
دانشمندان جمادات را مورد مطالعه قرار دادهاند- و يك سلسله خواص و آثار در بسائط و مركبات آنها يافتهاند- ولى در نباتات بر خوردهاند- كه علاوه بر