رفته و آثار وى نيز از ميان مى‌روند- اين يك جنبه وجود(١)موجود زنده مثلا انسان است- كه مورد مطالعه قرار مى‌دهيم- حالا از جنبه ديگر مورد بررسى قرار مى‌دهيم- دستگاه انديشه موجود زنده- و بالاخص انسان را مورد بررسى قرار دهيم- زيرا چنانكه قبلا اشاره شد- ادراكات اعتبارى مولود رابطه احتياجات زندگى- و دستگاه شعور موجود زنده است- و مقدمه‌اى كه در متن بيان شده- براى تمهيد اين مطلب است (١)در ساختمان وجودى انسان و هر حيوانى- دو قسمت ديده مى‌شود دستگاه طبيعت دستگاه نفسانيات- .

حيوان از طرفى داراى جهازات بدنى و طبيعى- از قبيل جهازات تنفس و تغذيه- و توليد مثل و غيره است- كه هر يك از آنها اعمال ويژه‌اى را در وجود موجود زنده- با طرز شگفت‌انگيزى انجام ميدهند- كه در كتب تشريح و فيزيولوژى حيوانى مسطور است- و از طرف ديگر مجهز به دستگاه شعور و انديشه- و ميل و لذت و اراده و خواهش است- كه آن نيز با طرز مخصوصى در كار و فعاليت است- و در كتب علم النفس مسطور است- .

در قسمت اول نباتات با حيوانات كم و بيش شريكند- يعنى نباتات نيز داراى جهازات طبيعى- از قبيل تنفس و تغذى و توليد مثل هستند- و اين جهازات براى بقاء فرد يا بقاء نوع فعاليت مى‌كنند- و همان غايتى را كه جهازات طبيعى حيوانى- بنفع حيوان تحصيل مى‌كنند- جهازات نباتى بنفع نبات تحصيل مى‌كنند- با اين فرق كه جهازات نباتى معمولا ساده‌تر- و بسيط تر و جهازات حيوانى مفصلتر- و وسيعتر و زيادتر است- و قهرا احتياجات بيشترى را براى حيوان توليد مى‌كند- و از طرف ديگر تغذى نبات از موادى است- كه معمولا در دسترس وى هست- از قبيل هوا و مواد خاكى و رطوبت- بخلاف حيوان كه معمولا از مواد نباتى- يا حيوانى بايد تغذى كند- و اين خود بر احتياجات وجودى حيوان مى‌افزايد- و او را مجبور مى‌كند كه نقل مكان داده- از نقطه‌هاى دور دست تحصيل غذا نمايد- .

حيوان در اثر اينكه- از طرفى ساختمان وجودى وى وسيعتر- و نيازمنديهاى بيشترى دارد- و از طرف ديگر- ما يحتاج زندگانى‌اش در دسترس وى نيست- ناچار است براى آنكه- قسمت مهم ما يحتاج خود را تحصيل كند- به تكاپو و جنبش بپردازد- و موادى را كه مورد نيازمندى وى است- براى استفاده خود آماده سازد- تكاپو و جنبش حيوان براى تحصيل ما يحتاج حيات- و آماده ساختن