بهرى دگر از مفسّران گفتند،سبب نزول [١]آيت آن بود كه:چون خداى تعالى بعضى آيات و احكام را نسخ مى‌كرد،جهودان طعن زدند و گفتند:محمّد را -عليه السّلام-راى متين نيست،كه وقتى چيزى بياورد [٢]آنگه پشيمان شود چيزى ديگر به خلاف آن بيارد.خداى تعالى رد كرد بر ايشان به اين آيت،و اين آيت بفرستاد [٣]تا بازنمايد [٤]كه:اين كار تعلّق به من دارد نه به راى محمّد-عليه السّلام-گفت: مٰا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ .

«ما»در آيت جزاى است،چنان كه گويى:ما تصنع [٥]اصنع،و عمل او جزم بود در شرط و جزا به شرط آن‌كه هر دو مضارع باشند.و«ننسخ»شرط است،و «نأت»جزاى اوست،و هر دو به«ما»مجزوم است،و«ما»در اين باب اسم باشد، و او اسمى بود مبهم،معنى آن است كه:هرچه تو بخواهى كردن كائنا ما [٦]كان،من نيز بكنم في قولك:ما تصنع اصنع،و مضمّن بود معنى او به«ان»و تقدير چنين باشد معنى را كه:هر فعل از افعال اگر تو بكنى،من نيز بكنم.و معنى در آيت آن است كه:هرآن آيت كه منسوخ بكنيم يا تأخير كنيم،آيتى دگر بياريم بهتر از آن يا مانند آن.

و معنى«نسخ»در كلام عرب تغيير و تبديل باشد،و«مسخ»همچنين،يقال:

مسخه اللّه قردا و غيره.و نسخ نيز تحويل باشد،يقال:نسخت الكتاب نسخا و نسخة،و نسخت را براى آن گويند كه تحويل كرده باشند با جايى ديگر،فعله باشد به معنى مفعول،و منه قوله تعالى: إِنّٰا كُنّٰا نَسْتَنْسِخُ مٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ [٧]،يعنى بفرماييم فريشتگان را تا نسخۀ اعمال تو بكنند و بر جرايد نويسند تا تو فردا بر خوانى.

و عبد اللّه عبّاس را يك قول در نسخ آيت اين است كه گفت:معنى آن‌كه هرچه ما نسخت آن مى‌كنيم از لوح محفوظ، أَوْ نُنْسِهٰا ،يا بازپس مى‌داريم كه نسخه نمى‌كنيم بدل آنچه انساء و تأخير مى‌كنيم و نمى‌آريم و انزال نمى‌كنيم،آيتى يا

[١] .مج،وز،دب،مب+آن،ديگر نسخه بدلها:اين.

[٢] .مج،وز:بيارد.

[٣] .مج،وز،لب،فق،مب،مر:فروفرستاد.

[٤] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:تا به ايشان نمايد.

[٥] .دب،آج،لب،فق،مر:يصنع.

[٦] .مج،وز،دب،لب،مب،فق:من.

[٧] .سورۀ جاثيه(٤٥)آيۀ ٢٩.