وَ لَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا ،اى عقاب اللّه و معاصيه،اگر بگرويدندى به خداى -عزّ و جلّ-و رسولان او،و از عقاب او بترسيدندى،و از معاصى و مخالفت او اجتناب كردندى، لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ خَيْرٌ ،و تقدير آن است كه:خير لهم،ثواب خداى ايشان را بهتر بودى از آنچه ايشان در آنند از كفر و سحر،و به طمع حطام دنيا ثواب آخرت رها كردن.

و مثوبة مصدر است،و ثواب همچنين،و ثواب در جاى اسم به كار دارند،و اصل او من ثاب اذا رجع باشد. لَوْ كٰانُوا يَعْلَمُونَ ،اگر دانندى [١][١٢٤-ر]كه موقع ثواب خداى و اكرام و اجلال او-تبارك و تعالى-مستحق ثواب را چگونه باشد.

و در آيت دليل است بر آنكه ثواب و عقاب به استحقاق باشد،براى آن‌كه لفظ ثواب و عقاب هم از روى وضع لغت و هم از عرف شرع،و هم از جهت اشتقاق دليل مى‌كند كه معلّل باشند به سبب.براى آن‌كه ثواب من ثاب باشد،و معنى آن بود كه:چون طاعت كند پاداشت نيك يابد،و چون حسنه كند احسان يابد،چنان كه گفت: لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنىٰ [٢]... ،و چون بدى كند به عقب آن بدى [٣]يابد و پاداشت به بدى،پس لفظ ثواب و عقاب دليل مى‌كند بر آنكه الّا به استحقاق باشد، چنان كه مذهب اهل عدل است [٤].

[سوره البقرة (٢): آیات ١٠٤ تا ١٠٩]
يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا اُنْظُرْنٰا وَ اِسْمَعُوا وَ لِلْكٰافِرِينَ عَذٰابٌ أَلِيمٌ (١٠٤) مٰا يَوَدُّ اَلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ اَلْكِتٰابِ وَ لاَ اَلْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ اَللّٰهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشٰاءُ وَ اَللّٰهُ ذُو اَلْفَضْلِ اَلْعَظِيمِ (١٠٥) مٰا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهٰا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهٰا أَوْ مِثْلِهٰا أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اَللّٰهَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٦) أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اَللّٰهَ لَهُ مُلْكُ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ مٰا لَكُمْ مِنْ دُونِ اَللّٰهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لاٰ نَصِيرٍ (١٠٧) أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْئَلُوا رَسُولَكُمْ كَمٰا سُئِلَ مُوسىٰ مِنْ قَبْلُ وَ مَنْ يَتَبَدَّلِ اَلْكُفْرَ بِالْإِيمٰانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوٰاءَ اَلسَّبِيلِ (١٠٨) وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ اَلْكِتٰابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمٰانِكُمْ كُفّٰاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَيَّنَ لَهُمُ اَلْحَقُّ فَاعْفُوا وَ اِصْفَحُوا حَتّٰى يَأْتِيَ اَللّٰهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اَللّٰهَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٩)

[ترجمه]

اى آنان كه گرويده‌اى مگويى اين كلمه و بگويى گوش دار ما را و بشنوى و ناگر[ويدگان را عذابى بود دردمند] [٥].

نخواهند آنان كه ناگرويده باشند از اهل كتاب [٦]و نه بت‌پرستان كه فرود آورند بر شما هيچ نيكيى از

[١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:دانند.

[٢] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ٢٦.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:عقاب.

[٤] .مج:مذهب اهل السّنة،همۀ نسخه بدلها+و اللّه ولىّ التّوفيق.

[٥] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.

[٦] .مج،وز،آج،لب،فق+يعنى جهودان و ترسايان.