امّا افراد جبريل و ميكال به ذكر با آن‌كه داخل باشند في قوله: وَ مَلاٰئِكَتِهِ ،اين را تخصيص بالذّكر خوانند براى تنبيه بر قدر و منزلت ايشان و تعظيم [١]شأن ايشان به نزديك خداى تعالى،چنان كه گفت: أَخَذْنٰا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثٰاقَهُمْ وَ مِنْكَ وَ مِنْ نُوحٍ [٢]... ،و ميكائيل على وزن ميكاعيل قرائت اهل مكّه [٣]است.و ميكائل على وزن ميكاعل قرائت اهل مدينه است،و ميكال على وزن مفعال قرائت اهل بصره است،و شاعر گويد:

و يوم بدر لقيناكم ابا [٤]مدد فيه مع النّصر جبريل و ميكال
و قال جرير [٥][١١٧-پ]:

عبدوا الصّليب و كذّبوا بمحمّد و بجبرئيل و كذّبوا ميكالا [٦]
و درست آن است كه اين دو نام اعجمى است،علم موضوع غير مشتق،و اگرچه در وجهى روايت كردند [٧]از جماعتى اهل علم كه جبريل و ميكايل را معنى آن است كه:عبد اللّه و عبيد اللّه،و هر اسمى كه در آخر او«ايل»است اين معنى [٨]دارد،چه«ايل»به [٩]سريانى [١٠]«اللّه»باشد،و اين روايت عكرمه و سعيد جبير و عطاست از عبد اللّه عبّاس.

پس بر اين وجه سببى دگر از موانع صرف در او باشد،و آن تركيب است كمعديكرب،و اگر قائلى گويد:اين تركيب نيست،اضافت است كعبد اللّه و عبيد اللّه [١١]معتمد وجه اول باشد.

حق‌تعالى بيان كرد در اين آيت كه:هركس كه دشمن جبريل باشد،دشمن خدا و جمله فريشتگان و رسولان و ميكايل باشد،پس آنگه خداى دشمن او باشد براى آن‌كه به عداوت ايشان كافر شود و خداى دشمن كافران باشد.و عداوت از ما ارادت مضرّت باشد به غيرى،و از خداى ارادت عقاب باشد به مستحقّش.و عداوت

[١] .همۀ نسخه بدلها:عظم.

[٢] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٧.

[٣] .همۀ نسخه بدلها+و كوفه و شام.

[٤] .آج،لب:اتا،فق،مب،مر:ايا.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:و شاعر گفت.

[٦] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+پرستيدند صليب را و به دروغ داشتند محمّد را و جبرئيل و ميكائيل را نيز.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:كرده‌اند.

[٨] .مج+را.

[٩] .همۀ نسخه بدلها+زبان.

[١٠] .دب،لب،فق،مب:بصريان،آج:عبريان.

[١١] .همۀ نسخه بدلها+پس.