مبتداست،و أَنْ يُعَمَّرَ مع الفعل در تأويل مصدر است،و تفسير و بدل«هو»است،و تقدير[١١٥-پ]چنين است:و ما تعميره [١]بمزحزحه من العذاب،و روا بود كه ضمير شأن و امر بود و خبر مقدّم،تقديره:ما الشّأن و الامر تعميره بمزحزحه من العذاب،و قول اوّل ظاهرتر است.

و زحزح،هم لازم است و هم متعدّى،يقال:زحزحته عن كذا فزحزح هو،اى ابعدته فبعد،دور كردم او را از آن كار،دور شد.ذو الرّمّة گويد در متعدّى:

يا قابض الرّوح من نفسي اذا احتضرت و غافر الذّنب زحزحني عن النّار [٢]
و ديگرى مى‌گويد در لازم:

خليلىّ ما بال الدّجى لا يزحزح و ما بال ضوء الصّبح لا يتوضّح [٣]
وَ اللّٰهُ بَصِيرٌ بِمٰا يَعْمَلُونَ ،و خداى [٤]داناست به آنچه ايشان مى‌كنند.

[سوره البقرة (٢): آیات ٩٧ تا ١٠١]
قُلْ مَنْ كٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلىٰ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اَللّٰهِ مُصَدِّقاً لِمٰا بَيْنَ يَدَيْهِ وَ هُدىً وَ بُشْرىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ (٩٧) مَنْ كٰانَ عَدُوًّا لِلّٰهِ وَ مَلاٰئِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكٰالَ فَإِنَّ اَللّٰهَ عَدُوٌّ لِلْكٰافِرِينَ (٩٨) وَ لَقَدْ أَنْزَلْنٰا إِلَيْكَ آيٰاتٍ بَيِّنٰاتٍ وَ مٰا يَكْفُرُ بِهٰا إِلاَّ اَلْفٰاسِقُونَ (٩٩) أَ وَ كُلَّمٰا عٰاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لاٰ يُؤْمِنُونَ (١٠٠) وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اَللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ اَلَّذِينَ أُوتُوا اَلْكِتٰابَ كِتٰابَ اَللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لاٰ يَعْلَمُونَ (١٠١)

[ترجمه]

بگو آن‌كه [٥]باشد دشمن جبريل او فرود آورده است اين را بر دل تو به فرمان خداى راست‌دارنده آن را كه از پيش اوست و بيانى و بشارتى مؤمنان را.

هركه باشد دشمن خدا را و فريشتگانش را و فرستادگانش را و جبريل را و ميكايل را،خدا دشمن كافران است.

به‌درستى كه فرستاديم به تو آيتهاى روشن و كافر نشوند به آن مگر فاسقان.

[١] .آج:تعمره،لب،فق،مب،مر:يعمره.

[٢] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+اى بستاننده جان من از تن من چون حاضر آيد و اى آمرزندۀ گناه دور كن مرا از آتش دوزخ.

[٣] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+اى دوست من چه بوده است تاريكى را كه نمى‌رود و روشنايى صبح را كه روشن نمى‌شود.

[٤] .همۀ نسخه بدلها+بيناست.

[٥] .مج،وز،آج،لب،فق:هر.