لعمرك ما لام ابن اخطب نفسه و لكنّه من يخذل اللّه يخذل
لجاهد [١]حتّى يبلغ [٢]النّفس جهدها و حاول يبغى العزّ كلّ مغلغل
اميرالمؤمنين -عليه السّلام-در جواب او اين بيتها بگفت:

لقد كان ذا جدّ و جدّ بكفره فقيد الينا فى المجامع يقتل
فقلّدته بالسّيف ضربة محفظ فصار الى قعر الجحيم يكبّل
فذاك مآب الكافرين و من يكن مطيعا لأمر اللّه فى الخلد ينزل [٣].

پس اين خزى در دنيا آن [٤]است كه بر ايشان رفت از قتل مردان و سبى زنان و غنيمت اموال.

قوله تعالى: وَ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ ،نصب او بر ظرف است و عامل در او«يردّون»، و اين فعل را مجهول خوانند يعنى فاعلش مجهول است و فعل ما لم يسمّ فاعله خوانند و فعل مبنى [٥]براى مفعول به،به اين هر سه نام فعلى بود كه معدول [٦]بود از اصل خود [٧]، اعنى از اسناد با فاعل به اسناد با مفعول به [٨]،و روز قيامت ايشان را با سخت‌ترين [٩]عذابى برند،و اين لفظ آنجا گويند كه ايشان وقتى ديگر آنجا بوده باشند،و لكن فعل مبتدا را هم ردّ و عود گويند [١٠]چنان كه شاعر گفت:

فان تكن الايّام أحسن مرّة الىّ فقد عادت لهنّ ذنوب [١١]
و جوابى ديگر از اين آن است كه:ردّ اين جا بر جاى خود است،چه [١٢]ايشان را از اين خزى و نكال و عذاب دنيا كه ذكر كرديم با عذاب دوزخ خواهند بردن.پس معنى ردّ بر جاى خود است و همچنين در بيت [١٣]:لأنّ [١٤]من عادة الأيّام و الغالب عليها

[١] .مج،دب،آج،لب،فق،مب،مر:فجاهد.

[٢] .اساس:بلغ،با توجّه به دب،تصحيح شد.

[٣] .آج،لب،فق،مب،مر:منزل.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:اين.

[٥] .مب+را.

[٦] .مج،وز:عدول.

[٧] .مج،وز،دب+بگردانيد،آج،لب،فق،مب،مر+نگردانيد.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:مفعول.

[٩] .همۀ نسخه بدلها:سخت‌تر.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها+بر توسّع.

[١١] .همۀ نسخه بدلها+مى‌گويد اگر روزگار وقتى با من احسان كرد اكنون گناهانش بازآمد و او را گناه نبود اوّل تا به دوم حال بازآيد.

[١٢] .آج،لب،فق،مب:اگرچه،دب:چرا كه.

[١٣] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:همچنين در خبر است.

[١٤] .آج،لب،فق،مب،مر:الا انّ.