روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٨ - ترجمه

استثنا اخراج بعضى بود از جمله [١]چيزى كه اگر نه او باشد صحيح بود دخول او در آن.و«سين»،در او طلب راست،و معنى او در تازى طلب صرف كردن بود،يعنى مى‌خواهى كه برگردانى مستثنى را ازآن‌كه داخل بود در مستثنى منه،و نصب او بر استثناست.

حق‌تعالى خواست تا بازنمايد كه:همه را اين حكم نبود،و همه اين بى‌عهدى نكردند،جماعتى اندك بودند كه به خلاف آن كردند كه جمهور قوم و سواد اعظم [٢]برآن بودند تا بدانى كه قديما مردمان ممدوح اندك بوده‌اند،اگر اينجاست إِلاّٰ قَلِيلاً مِنْكُمْ ،اگر در قصّه طالوت است: فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلاّٰ قَلِيلاً مِنْهُمْ [٣]... ،اگر بر جمله است: وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبٰادِيَ الشَّكُورُ [٤]،اگر در قصّه داود است: إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ وَ قَلِيلٌ مٰا هُمْ [٥]... ،و اگر در حديث داود و جالوت است: كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللّٰهِ [٦]... ،و اگر در قصّۀ نوح است: وَ مٰا آمَنَ مَعَهُ إِلاّٰ قَلِيلٌ [٧]،اگر قول آن [٨]شاعر است كه قوم او را به اندكى طعنه مى‌زنند،به جواب مى‌گويد:

فقلت لها إنّ الكرام قليل
پس معلوم شد كه همه اندك ممدوح بوده‌اند و بسيار مذموم.

منكم،«من»تبيين راست،و«كم»ضمير مجرور متّصل است.و انتم، «واو»حال راست،و«انتم»ضمير مرفوع منفصل است بر ابتدا.و«اعراض»عدول بود از چيزى،و نقيض او اقبال بود،و براى آن جمع كرد از ميان تولّى و اعراض تا بدانند كه هم به صورت هم به معنى تارك آن ميثاق بودند و ناقض آن عهد.

قوله: وَ إِذْ أَخَذْنٰا مِيثٰاقَكُمْ ،ياد كن نيز چون فراگرفتيم [٩]از شما [١٠]عهد و ميثاقتان و سوگند و استواريتان. لاٰ تَسْفِكُونَ دِمٰاءَكُمْ ،كه نريزى خونهاتان و كس