و دگر آن‌كه:به ظاهر آيت آن لا يقتر است،براى آن‌كه مى‌گويد: فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ ،و اين در جاى رخصت و فتوا گويند،نه در جاى فعل واجب از امربه‌معروف و نهى منكر،اگر چنين بودى بايستى كه [١]گفتى:فله من الاجر كذا و كذا بدل قوله:

فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ .پس اين قرينه لايق آن حال است كه او قول موصى رها كرده باشد،به ظاهر چنان كه [٢]نمايد كه داخل است در آيت اوّل حق‌تعالى بازنمود كه نه چنين است.

و روايت كرده‌اند از اميرالمؤمنين على-عليه السّلام-كه خواند:«حيفا» [٣]بالحاء و الياء،و معنى همان باشد.اى ظلما و نقصانا لحقّ الغير.

امّا قوله: فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ ،گفته‌اند:كنايت راجع است الى الوالدين و الاقربين، و اين مرجعى باشد كه در كلام نيامده است.و فرّاء مى‌گويد:راجع است با موصى لهم و آنان كه با ايشان منازعت كنند از ورثه،و حذف كرد آن را از كلام لدلالة المعنى عليه،و مثال اين چنان است كه مسكين دارمىّ گويد:

اعمى اذا ما جارتي خرجت حتّى يوارى جارنى الخدر[٢١٧-پ]
و يصمّ عمّا كان بينهما سمعي و ما بي [٤]غيره وقر [٥]
«بينهما»،يعنى از ميان او و شوهرش،و در بيت اوّل ذكر شوهر نيست،و آن‌كه شاعر نيز گفت مثال اين است:

و ما ادري اذا يمّمت وجها اريد الخير أيّهما يليني
ء الخير الّذي أنا أبتغيه أم الشّرّ الّذي هو يبتغيني
در بيت اوّل [٦]:«أيّهما»،و در بيت جز ذكر خير [٧]نيست،و لكن چون او خير و شرّ خواست از كلام بيفگند كه معنى بر او دليل مى‌كرد،آنگه در بيت دوم گزارش داد،و قوله: فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ ،ضمير راجع [٨]است با وصىّ بر قول حسن بصرى و بر قول

[١] .همۀ نسخه بدلها:تا.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.

[٣] .مج+و.

[٤] .مج،وز،آج،مب:مالى،فق،لب،مر:مانى.

[٥] .مج:وقس.

[٦] .همۀ نسخه بدلها+گفت.

[٧] .مج،وز+در،دب،آج،لب،فق،مب،مر+در او.

[٨] .مج:واجب.