تورات و كافر مى‌شوى به بهرى،چه باشد پا داشت [١]آن‌كه [٢]اين كند از شما؟مگر رسوايى در زندگانى دنيا،و روز قيامت بازبرندشان با سخت‌تر عذاب،و نيست خداى غافل از آنچه ايشان مى‌كنند[١٠٧-پ].

قوله تعالى: وَ إِذْ أَخَذْنٰا ،و ياد كن اى محمّد [٣].«اذ»ظرف زمان ماضى بود و ظرف معمول باشد،و معمول را عامل بايد،لابد فعلى تقدير بايد كردن.

چون فراگرفتيم [٤]پيمان بنى اسرايل يعنى پسران يعقوب بر آنكه جز خداى را نپرستند،يعنى بر توحيد خداى و بر آنكه خداى را يكى دانند و يكى گويند و با او همتا و انباز نگيرند.

عبد اللّه عبّاس گفت:ميثاق عهدى سخت باشد،و وثيقه كه استوارى بود از اينجاست،و واثق استوار بود.

لاٰ تَعْبُدُونَ ابن كثير و حمزه و كسائى به«يا»خوانند،و باقى قرّاء به«تا» خوانند على الخطاب.آنان كه به مغايبه خوانند،گويند:ضمير راجع است با بنى اسرايل،و آنان كه بر خطاب خوانند،حمل كنند بر آنكه باقى آيت بر خطاب است من قوله: قُولُوا لِلنّٰاسِ حُسْناً وَ أَقِيمُوا الصَّلاٰةَ تا به آخر آيت.

و بصريان گفتند:«ان»مضمر است اين جا،و همچنين في قوله: لاٰ تَسْفِكُونَ دِمٰاءَكُمْ [٥]... ،و كذلك في قوله: أَ فَغَيْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ [٦]... ،تقدير آن است كه:ان لا تعبدوا و ان لا تسفكوا،و ان لا تخرجوا،و لكن چون«ان»بيفگند فعل با حال رفع شد،چنان كه طرفه گفت:

الا ايّهذا اللاّئمي [٧]احضر الوغا و ان اشهد اللّذّات هل انت مخلدى
و تقدير آن است:ايّهذا اللاّئمى [٨][فى]ان احضر الوغا.

[١] .مج،دب:پاداش.

[٢] .مج،وز،دب،آج،لب،فق:آن‌كس كه.

[٣] .همۀ نسخه بدلها+براى آن‌كه.

[٤] .مج،وز،آج،لب،فق،مب،مر:هاگرفتيم.

[٥] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٨٤.

[٦] .سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٦٤.

[٧] .اساس:اللاّتى،با توجّه به نسخه مج و اتّفاق نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٨] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.