و بعضى دگر از مفسران گفتند[٢٠٠-پ]:معنى آن است غَيْرَ بٰاغٍ ،يعنى نه آن‌كه طلب اين محرّمات كند بقصد. وَ لاٰ عٰادٍ ،تعدى نكند از سدّ رمق به حدّ شبع،و اين قول حسن و قتاده است و ربيع و مذهب ابو حنيفه است.چون چنين باشد، فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ ،بر او حرج نباشد در خوردنش. إِنَّ [١]اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ،خداى تعالى آمرزنده و بخشاينده است،يعنى آمرزنده است آن را كه اين تناول كند اگرچه در حال اختيار حرام است.و رحيم است بر خلقان و بندگان خود،چون ايشان را رخصت داد كه عند ضرورت تناول اين چيزها كنند تا تلف روحشان نباشد.

و محمّد جرير گفت:معنى آن است كه اگر پيش از اسلام خلاف اين كرده‌اى [٢]،چون امروز توبه كردى از آن،خداى تعالى گذشته [٣]بيامرزد و در آينده [٤]رحمت كند،و اين وجه نيكوست.

قوله: إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْكِتٰابِ ،عبد اللّه عبّاس گفت كه:

اين آيت در كعب اشرف و كعب اسد و مالك بن الضّيف و حيىّ و ياسر ابناء اخطب آمد.و سبب نزول آيت آن بود كه پيش از بعثت رسول-عليه السّلام-اينان گفتندى عوامّ و سفله را كه:نزديك است كه خداى تعالى پيغامبرى بفرستد در مكّه كه [٥]او از شرب خمر و زنا و ربا نهى كند،نام او محمّد.

چون خداى تعالى رسول را-عليه السّلام-بفرستاد،ايشان گفتند رؤساى خود را كه:همانا كه آن پيغامبر است كه شما گفتى.ايشان گفتند:اين نه آن پيغامبر است،و وقت بعثت [٦]او در نيامد [٧]هنوز،و او مردى باشد كوتاه،ازرق چشم،اشقر،و صفات رسول-عليه السّلام-بگردانيدند،و به خلاف راستى به عوامّ نمودند طمع در حطام دنيا.خداى تعالى اين آيت فرستاد كه آنان كه پنهان كنند آنچه خداى فرستاده است از نعت و صفت رسول خود محمّد-صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:

[١] .همۀ نسخه بدلها:ان.

[٢] .اساس:كرده/كردى/كرده‌اى.

[٣] .مر+را.

[٤] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:و بر بنده.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.

[٦] .همۀ نسخه بدلها:بعثت.

[٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:نيامده.