آنگه حق‌تعالى بر سبيل مذمّت كفّار را گفت: صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ ،اى هم كذلك كرانند،يعنى نمى‌شنوند آنچه ايشان را سود دارد،و اگر مى‌شنوند اجابت نمى‌كنند و فهم نمى‌كنند و كار نمى‌بندند.و چون چنين است،همان انگار كه نمى‌شنوند،چنان كه شاعر گفت:

اصمّ عمّا ساءه سميع
مى‌گويد [٢]:كر است از آنچه او را دل‌تنگ بكند و او شنواست،چنان كه گويند:القاضى لا يسمع ما يكره،لالانند [٣]از گفت خير،چيزى نمى‌گويند كه ايشان را در آن خير بود.«عمى»،كورانند يعنى از هدى و ره راست نمى‌بينند و اگر مى‌بينند متابعت نمى‌كنند همان انگار كه نمى‌بيند چون منتفع نه‌اند به آن.

فَهُمْ لاٰ يَعْقِلُونَ ،و ايشان خود عاقل نه‌اند،يعنى استعمال عقل نمى‌كنند و خرد كار نمى‌بندند،و اين همچنان است كه حق‌تعالى ايشان را يك‌بار تشبيه كرد به چهارپا في قوله: أُولٰئِكَ كَالْأَنْعٰامِ [٤]... ،و يك‌بار به مرده في قوله: إِنَّكَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتىٰ [٥]... ،و چنان كه شاعر گفت:

لقد اسمعت لو ناديت حيّا و لكن لا حياة لمن تنادي
و ديگرى گويد:

علىّ نحت القوافي من مقاطعها و ما علىّ اذا لم تفهم البقر
قوله تعالى: يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبٰاتِ مٰا رَزَقْنٰاكُمْ ،اين لفظ امر است

[١] .فق:گوسپند،ديگر نسخه بدلها:گوسفند.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:مى‌گويند.

[٣] .مج،وز:لالانيد.

[٤] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٧٩.

[٥] .سورۀ نمل(٢٧)آيۀ ٨٠.