است،و معنى آن است كه:مثل واعظ الّذين كفروا و داعيهم الى الايمان، كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمٰا لاٰ يَسْمَعُ ،و اين تشبيهى صائب است براى آن‌كه گوسپند آواز شنود [١٩٦-پ]و معنى نداند،همچونين كافر [١]آواز مى‌شنود [٢]و چون تأمّل و تفكّر نمى‌كند [٣]مضمون حديث نمى‌داند [٤]و بدان منتفع نمى‌شود [٥].و امّا حذف مضاف و اقامت مضاف‌اليه به جاى او در كلام عرب شايع و معروف است،كقوله تعالى: وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ [٦]... ،و: جٰاءَ رَبُّكَ [٧]... ،و مانند اين.

و جواب دوم آن است كه:مثل الّذين كفروا في قلّة الفهم و العمه و التّحيّر كمثل الغنم الّذي ينعق به،و اگرچه تشبيه در لفظ به ناعق است،مراد مفعول [٨]است، چنان كه عادت عرب است در طريقى كه ايشان را هست معروف كه آن را طريقۀ قلب گويند،نحو قولهم:ادخلت الخفّ في رجلي،موزه در پا كردم،و معنى آن است كه:ادخلت رجلي فى الخفّ،براى آن‌كه پا در موزه كنند نه موزه در پا،و اين لفظ در اين معنى معروف است در عرب و عجم،چه عجم اين كلمه همچونين گويند.و از معروف كلام ايشان در باب مقلوب،قولهم:طلعت الشّعرى و انتصب العود على الحرباء،و معنى آن است كه:انتصب الحرباء على العود،چه كرپاسه [٩]بر چوب بايستد نه چوب بر او،و لكن اين لفظ مقلوب بگفتند لوضوح المعنى و زوال اللّبس،و شاعر گويد:

كانت فريضة ما تقول كما كان الزّناء فريضة الرّجم
و معنى آن است كه:كما كان الرّجم فريضة الزّنا.

و ديگرى گويد:

لقد خفت حتّى ما تزيد مخافتي على وعل في ذى المطارة عاقل
و معنى آن است كه:ما تزيد مخافة وعل على مخافتي،و ابو النّجم گفت:

[١] .همۀ نسخه بدلها:كافران.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:مى‌شنوند.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:نمى‌كنند.

[٤] .همۀ نسخه بدلها بجز مج:نمى‌دانند.

[٥] .مج:نمى‌گردد.

[٦] .سورۀ يوسف(١٢)آيۀ ٨٢.

[٧] .سورۀ فجر(٨٩)آيۀ ٢٢.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:منعوق.

[٩] .اساس،مج وز:كرياسه،دب،آج،لب،فق،مب:كرپاسو،مر:كرپاس.