روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٨ - ترجمه

و دوستى كافر معبود خود را بى‌غرض بود،و آن‌كه به غرض بود نه چنان بود كه [١]آن‌كه بى‌غرض بود.

و گفته‌اند:براى آن‌كه مؤمن در هر وقتى و ساعتى آثار نعمت او بر خويشتن و غير خود مى‌بيند،و كافر از معبود خود بر خود اثر نبيند،پس دوستى او [٢]معبود خود را سرسرى بود،و دوستى مؤمن خداى را از سر شاكرى بود.

ذو النّون مصرى گفت:يكى را گفتم از جملۀ عارفان كه ابتداى محبّت تو چون افتاد با اين درگاه؟گفت:اذا اقبلت قرّبني و ادناني،و اذا ادبرت صوّت بي [٣]و نادانى [٤]،و اذا وقفت [٥]لغيره [٦]رغّبنى و منّانى [٧]و اذا عملت بطاعته أثابني و أعطانى،و اذا عملت معصية سترني و وارانى [٨]فمن اكرم من مولاى تولّيت عنه ما ولاّنى،و در شاذّ عطاردى بخواند:«يحبّونهم»بفتح الياء و الحاء،من حبّ يحبّ فهو محبوب،و انشد.

الفرّاء،و قد جمع فيه بين اللّغتين:

احبّ لحبّها السّودان حتّى حببت لحبّها سود الكلاب
قوله: وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا نافع و ابن كثير و ابن عامر به«تا»خواندند على الخطاب،و باقى به«يا»على الخبر من الغائب.و آن‌كه به«تا»خواند،خطاب رسول را بود-عليه السّلام.و آن‌كه به«يا»خواند،فعل مسند با ظالمان بود.و ابن عامر خواند:اذ يرون العذاب،و معنى آن‌كه:چون عذاب با ايشان نمايند،و باقى قرّاء به فتح«يا»خوانند،و معنى آن‌كه:چون ايشان عذاب بينند.و بر هر دو قرائت اعنى«تا»و«يا»،جواب«لو»محذوف بود،و جواب«لو»بسيار حذف كنند، چون در كلام دليل بود بر او،نحو قوله تعالى: وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبٰالُ [٩]-الآية، و كقول الشّاعر [١٠]: