عافيت و استغنا از آنچه در دست مردمان باشد.و از تمام نعمت خداى-عزّ و جلّ-بر مكلّفان ولايت اميرالمؤمنين [١]است-عليه السّلام [٢]- اَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلاٰمَ دِيناً [٣].

وَ لَعَلَّكُمْ ،در لعلّ شش لغت است:علّ و لعلّ و لعلّن [٤]و عنّ و رعنّ ولعا،و معنى او بر شش وجه بود از خداى تعالى واجب بود على قول اكثر المفسّرين،و از ما بر وجوه مختلف بود:يكى بر اصل خود،و آن را معنى ترجّى بود،چنان كه:لعلّ زيدا منطلق [٥]،اميد چنان است كه زيد برفته باشد.و به معنى استفهام بود في قولك:

لعلّك فعلت كذا،همانا تو كرده باشى اين كار؟بر نهاد استفهام،و به معنى ظنّ بود چنان كه كسى گويد:قدم فلان،فلان آمده است؟بر وجه سؤال،تو گويى:لعلّ، همانا آمده است،يعنى گمان چنين است! و به معنى ايجاب آمد،چنان كه كسى گويد در وقت نماز كه:نماز واجب شد،تو گويى:لعلّ،يعنى اجل قد وجب،و فرّاء در اين وجه اين بيت بياورد:

لعلّ المنايا مرّة ستعود و آخر عهد الثّائرين جديد
و به معنى عسى بود،كما قال تعالى: لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبٰابَ [٦]،اى عسى ان ابلغها.و به معنى«كى»بود در معنى جزا،و آنچه در قران آيد بيشتر بر اين مفسّر بود اين جا و دگر جايها،قال اللّه تعالى: اُنْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيٰاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ [٧]، اى لكى يفقهوا،و در آيت همچونين است،اى لكى تهتدوا.و اصل در او ترجّى بود، و اين معانى را بيشتر مرجع با او بود،چنان كه شاعر گفت:

لعلّي فى هدى أمري و جوري [٨] و تقطيعى التّنوفة و احتيالي[١٧٠-پ]
سيوشك ان تنيخ [٩]الى كريم ينالك بالنّدى قبل السّؤال
اى لكى تهتدوا من الضّلالة،يعنى آنچه در آيات مقدّم رفت از تحويل قبله و

[١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+على.

[٢] .مج+فى قوله.

[٣] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ٣.

[٤] .دب،آج،لب،فق،مب:لعنّ.

[٥] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+يعنى.

[٦] .سورۀ مؤمن(٤٠)آيۀ ٣٦.

[٧] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ٦٥.

[٨] .دب،آج،لب،مب،فق:وجودى،چاپ شعرانى(٣٧٠/١):وجوبى.

[٩] .آج:انيخ.