روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١٢ - ترجمه
آرى كه رسول را-عليه السّلام-فرمودند كه:روى [١]به كعبه كن [٢].ما در نماز بگرديديم [٣]و روى به كعبه كرديم و بنا كرديم برآن و نماز با سر نگرفتيم [٤].و ازآنپس منادى رسول-عليه السّلام-در مدينه ندا كرد تا همۀ اهل مدينه مردان و زنان بشنيدند و روى با كعبه آوردند.
آنگه حقتعالى گفت:اين حكم مقصور نيست بر مدينه،هركجا باشى روى به جانب مسجد آرى.
قوله: وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ،سبب نزول اين آيت آن بود كه جهودان گفتند [٥]:اين محمّد آن پيغامبر آخر زمان بودى كه ما نعت او در تورات خواندهايم،اگر نه آنستى كه بر بيت المقدّس بنايستاد [٦]،خداى تعالى اين آيت فرستاد و بازنمود كه ايشان مىدانند كه او حقّ است و از قبل خداست.
و در«ها»خلاف كردند فى«انّه»كه اين ضمير با كه راجع است؟بعضى گفتند:با رسول-عليه السّلام-جهودان مىدانند كه محمّد-صلّى اللّه عليه و آله-حقّ است و مبعوث است از قبل خداى-جلّ جلاله.
بعضى دگر گفتند [٧]:ايشان مىدانند كه كار قبله حقّ است و تحويل او،و اين امر صادر است از خداى تعالى،و لكن به حسد و حبّ نشو [٨]و طمع رياست و حطام دنيا پنهان مىكنند [٩].
آنگه براى تأكيد در خبر«لام»آورد،و كوفيان گفتند:جواب قسمى مضمر
[١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+از بيت المقدس بر گردانيد و روى.
[٢] .دب:آر،پس،آج،لب،فق،مب،مر:كنيد پس.
[٣] .همۀ نسخه بدلها:برگرديديم.
[٤] .دب،آج،لب،فق،مب:كرديم و آن نماز را از سر بگرفتيم،مج:با سر بگرفتيم،با سر گرفتيم.
[٥] .دب،آج،لب،فق+اگر.
[٦] .اساس:بنهايستاد/بنايستاد.
[٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+كه.
[٨] .دب،آج،لب،مب،مر:حب النشو.
[٩] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج،وز+ما را اعتقاد نباشد كه اصحاب رسول-صلّى اللّه عليه و آله-چندين سال در خدمت رسول بودند و آن لطف و حكم او شنيده و ايشان را در راه خدا و رسول و شفقت و امامت و ديانت خوانده و نيك از بد دانسته،و حق از باطل شناخته،و دمبهدم به اشارات النبوىّ-عليه السّلام-در امرونهى مشرف شده در غيبت رسول اين صفات پسنديده را دانستند،و عالم و جاهل را شناختند.به سبب حطام دنياى فانى سعادت جاودانى را بر باد دادند،و دين را به دنيا بفروختند،دنيا بديشان نمانده و به آخرت و ثواب آن در نرسيده،و ليعلم الّذين ظلموا آل محمّد خسر الدّنيا و الآخرة.