كسائي گفت:معنى آن است كه:بما بيّنه اللّه لكم،ايشان را خبر مى‌دهى به احوالى كه خداى بيان كرده است شما را؟يعنى سرّ مذهب با مسلمانان مى‌گويى!و اين بر سبيل ملامت گفتند.

واقدي گفت:بما انزل اللّه عليكم،و اين قريب است به قول اوّل،نظيرش:

لَفَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بَرَكٰاتٍ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ [١] ...،اى انزلنا،فتح،به معنى انزال است در اين آيت.

ابو عبيده و اخفش گفتند:بما منّ اللّه عليكم و اعطاكم،باز مى‌گويى آن نعمت [١٠٣-پ]كه خداى بر شما كرد! و بهرى دگر گفتند:سبب نزول آيت آن بود كه جماعتى مؤمنان چون خويشان و دوستان و حلفاء [٢]خود را ديدندى از جهودان،ايشان را گفتندى:كار محمّد چگونه مى‌دانى؟ايشان گفتندى:ما براى خويشى و دوستى با شما بگوييم،او پيغامبر است و ذكر او در تورات هست.ايشان بيامدندى و رؤسا و معاندان را گفتندى هم از شما جماعتى مى‌گويند كه:اين مرد پيغامبر است و صادق است،ايشان اينان را ملامت كردندى كه: أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ ،تا با شما به آن محاجّت و مخاصمت كنند فردا پيش خداى تعالى.

مجاهد گفت:سبب نزول اين آيت آن بود كه چون رسول-صلّى اللّه عليه و آله- از غزات احزاب فارغ شد،و آن [٣]فتح بر آمد او را.قصد حصن بني قريظه و بنى النّضير كرد،لشكر بيامدند و پيرامن حصن خيمه‌ها بزدند و فرود آمدند،و اميرالمؤمنين على- عليه السّلام-رايت رسول صلّى اللّه عليه و آله-داشت.رسول-عليه السّلام-او را گفت:

سر على بركة اللّه و ايقن بالنّصر، برو بر بركت خداى و به يقين دان كه خداى ناصر تو است،و خداى تعالى مرا وعده داده است زمينها و سراهاى ايشان،و آن خداى كه تو را بر عمرو [٤]ظفر داد،تو را مخذول نكند،و خداى تعالى ترس من در دل اينها فگند [٥].

[١] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ٩٦.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:خلفاء.

[٣] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:از.

[٤] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:عمرو عبد ودّ.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:افگند.