روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٨ - ترجمه
معاذ گفت:دين ما حق است[١٦٠-ر]،و ما امّت عدليم.خداى تعالى اين آيت فرستاد ردّ بر ايشان.
بدان كه:به نزديك ما آيت مخصوص است به ائمّۀ معصوم-عليهم السّلام-براى آنكه در آيت چند چيز است.يكى آنكه حقتعالى گفت:من حكم كردم به عدالت شما في قوله: جَعَلْنٰاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً ،و آنكه خداى تعالى به عدالت او حكم كند الّا معصوم نباشد،براى آنكه قاضى كه حاكم وقت باشد به عدالت هيچكس حكم نكند تا او را ظاهر [١]عدالت نداند.و اگر او را به باطن طريقى بودى حكم نكردى تا به باطن در عدل نبودى،چون خداى تعالى عالم است به ظاهر و باطن خلق و حكم كند به عدالت كسى لا بدّ بايد تا عدل باشد ظاهرا و باطنا،و آنكه چنين باشد جز معصوم نبود.
دگر آنكه گفت: لِتَكُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَى النّٰاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً ،گفت:تا شما گواهان باشى بر مردمان،و رسول-عليه السّلام-بر شما گواه باشد.پس آنكس كه در برابر رسول گواهى [٢]دهد،اگر به منزلت برابر او نباشد كم از آن نباشد كه به عدالت كه شرط است در گواى [٣]برابر او باشد،و اين چنين نباشد الّا معصوم.
ديگر آنكه:اگر گواهان حاكم وقت ظاهر عدالت باشند،گواهان خداى -عزّ و جلّ-كه در حكم گاه او گواهى دهند لابدّ بايد كه معصوم باشند.اگر گويند:
اين خطاب با جملۀ امّت است،گوييم:تخصيص كنيم به اين ادلّه و قرائن كه در آيت و بيرون آيت هست.
دگر آنكه:امّت به معنى عصبت و جماعت در قرآن بسيار است،منها قوله:
وَ مِنْ قَوْمِ مُوسىٰ أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ [٤]... ،و منها قوله: وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنٰا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ [٥]... ،و منها قوله: تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ [٦]... ،و منها قوله: مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ [٧]... ،
[١] .مر+به.
[٣] [٢] .همۀ نسخه بدلها:گواهى.
[٤] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٥٩.
[٥] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٢٨.
[٦] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٤١.
[٧] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ٦٦.