قُلْ أَ تُحَاجُّونَنٰا فِي اللّٰهِ ،همزه استفهام راست و معنى تقريع و انكار،و محاجّت مجادلت و مخاصمت باشد،مفاعله باشد از حجّت،يقال:حاججته فحججته [١]،اى غلبته بالحجّة.

خلاف كردند در آن‌كه اين محاجّت و مخاصمت با كه بود و در چه بود.اصم گفت:با مشركان بود كه ايشان به خداى و صفات خدا مقرّ نبودند،و جز خداى را عبادت مى‌كردند.مى‌گويد:با ما در خداى مخاصمت مى‌كنى،و ما و شما مقرّيم كه او آفريدگار و پروردگار ما و شماست! بعضى دگر گفتند:خصومت با جهودان بود آنجا كه گفتند:ما به حق اولى‌تريم كه خداوند كتابيم،و علم اوايل به نزديك ماست، نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ [٢]... ،و اين قول ابو على است و ابو القاسم بلخى.

بعضى دگر گفتند:خصومت با جهودان و ترسايان است،آنگه كه جهودان گفتند: عُزَيْرٌ ابْنُ اللّٰهِ [٣]... ،و ترسايان گفتند: اَلْمَسِيحُ ابْنُ اللّٰهِ [٤].

آنگه گفتند:ما اولى‌تريم به حق،و بلا خلاف آيت ردّ است بر جملۀ آنان كه خلاف حق گفتند و در حق خلاف كردند.

وَ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَكُمْ أَعْمٰالُكُمْ ،و اين عبارت است و خبر از عدل خداى -عزّ و جلّ-[١٥٦-پ]و آن‌كه او جزاى عمل كسى به ديگرى ندهد-چنان كه گفته شد. وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ ،و ما عمل با اخلاص مى‌كنيم،يعنى در عبادت با او شرك [٥]نمى‌آريم.

فصل در اخلاص از كلام علما و مشايخ

حذيفۀ يمان گفت:از رسول-عليه السّلام-پرسيدم كه:اخلاص چه باشد؟ رسول-عليه السّلام-گفت:من از جبريل پرسيدم،جبريل-عليه السّلام-گفت:من از خداى-عزّ و جلّ-پرسيدم،مرا گفت:

الاخلاص سرّ من سرّى استودعته قلب من

[١] .همۀ نسخه بدلها،بجز مر:بحجّته،مر:بحج بحجحته.

[٢] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١٨.

[٤] [٣] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ٣٠.

[٥] .مر:شك.