روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٦ - ترجمه
و أُوتِيَ ،اعطى من الايتاء و هو الاعطاء،و مراد به آنچه ايشان را دادند،اعنى موسى و عيسى را تورات و انجيل است. وَ مٰا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ ،و آنچه پيغامبران را دادند از خداى ايشان از كتابها و شرايع. لاٰ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ ،ما از ميان ايشان فرق نكنيم در باب پيغامبرى و راست گويى و حقّى آنچه از خداى تعالى آوردند،و مراد نه آن است كه تفضيل ننهيم بعضى را بر بعضى،بل مراد آن است كه در باب ايمان فرق نكنيم،چنان كه شما كه جهودانى [١]كردى و گفتى،نؤمن ببعض و نكفر ببعض. وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ،و ما او را مستسلم و منقاديم،يعنى خداى را-جلّ جلاله.
و ابو مسلم گفت:روا باشد كه ضمير عايد باشد با جملۀ آنچه در مقدّمه رفت، آنگه ضمير را براى آن تذكير كرد كه آن خواست،و نحن لذلك.
سفيان ثورى را گفتند:مرد،كى مسلمان باشد؟گفت:آنگه كه چون از او پرسند[١٥٥-ر]كه به چه ايمان دارى؟بگويد كه:امنت باللّه، وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَيْنٰا -الى قوله: وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ،و اين آيت برخواند.
فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مٰا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا ،سبب نزول اين آيت آن بود كه:چون رسول-عليه السّلام-آيت مقدّم بر جهودان و ترسايان خواند،چون به ذكر عيسى رسيد جهودان را خوش نيامد و ترسايان [٢]نيز،گفتند:حكم عيسى ديگر است،او پيغامبرى نبود چون ديگر پيغامبران،بل پسر خدا بود-تعالى اللّه عن ذلك علوّا كبيرا-خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت:اگر جهودان و ترسايان ايمان آرند بهمانند آنچه شما ايمان دارى،مهتدىاند و راه راست يافته [٣].
عبد اللّه عبّاس گفت:«مثل»زيادت است،و در قرائت او چنين است:«فان آمنوا بما امنتم به»،گفت:ايمان به خداست،و خداى را مثل نيست.گفت،و مانند اين آن است كه گفت [٤]: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ [٥]،و المعنى:ليس كهو [٦]،و مانند اين قول شاعر است:
[١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:جهودى.
[٢] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+را.
[٣] .دب،آج،لب،فق،مب:يافتهاند،مر:يافتند.
[٤] .وز:ندارد.
[٥] .سورۀ شورى(٤٢)آيۀ ١١.
[٦] .مج،وز،دب،آج،لب:كهود.