روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٧٤ - ترجمه

اصل عزّت در لغت شدّت باشد،يقال:تعزّز لحم النّاقة اذا اشتدّ،و يقال:عزّ علىّ،اى شقّ،قال [١]:

اجد اذا ضمرت تعزّز لحمها و اذا تشدّ بنسعها لا تنبس
و منه قوله تعالى فَعَزَّزْنٰا بِثٰالِثٍ [٢]،اى قوّيناهما،و محلّ اين افعال من قوله: يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيٰاتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ ،نصب است لكونها صفات للرّسول في قوله:«رسولا منهم»و حكيم و عالمى محكم كار و درست‌كردارى،و بيان اين برفت از پيش اين-و اللّه ولىّ التّوفيق.

وَ مَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرٰاهِيمَ ،رغب فيه،ضدّ آن باشد كه رغب عنه،رغب فيه، خواست.و رغب عنه،نخواست و دور شد از او مى‌گويد:و كيست كه رغبت كند از دين [٣]ابراهيم و رد كند آن را و ناخواست! إِلاّٰ مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ ،الّا من جهل قدر نفسه،الّا خويشتن نشناسى [٤]،و آن‌كس كه قدر خود نشناسد غير خود را[١٤٩-پ] چگونه بشناسد! اصم گفت:معنى آن است كه الّا كافرى،براى آن‌كه چون خود را نشناسد خداى را نشناسد،من

قوله-عليه السّلام: من عرف نفسه فقد عرف ربّه، و

قوله:

اعرفكم بنفسه اعرفكم بربّه.

ابو على گفت:معنى آن است كه آنان كه راغب بودند از دين محمّد،راغب بودند از دين ابراهيم،و محمّد-عليه السّلام [٥]-كه آمد به عزّ و شرف و اعلاء كلمت و رفع منزلت ايشان آمد،آن‌كس كه از اين روى بگرداند و دور شود الّا سفيهى نباشد.

ابو عبيده گفت:معنى آن است الّا من اهلك نفسه و اوبقها،الّا آن‌كه خويشتن را هلاك كند [٦].

از عبد اللّه عبّاس روايت كردند كه:الّا من خسر نفسه،[الّا آن‌كه خود را زيان كند] [٧]،و قطرب گفت:معنى آن است كه:الّا من كان سفيها في نفسه،الّا