روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٥٦ - ترجمه

رسول-عليه السّلام-گفت:

رحم اللّه امّي هاجر ،خدا بر مادر من هاجر رحمت كناد،اگر آن آب را منع نكردى [١]همه باديه برفتى [٢]آن آب.هاجر را دل نمى‌داد كه از آن آب بازخورد براى اسماعيل،هاتفى آواز داد و گفت:آب بازخور [١٤٣-ر]و مترس كه خداى تعالى اين آب را براى شما پيدا كرد،و اين [٣]مشرب حجّاج خانۀ او خواهد بود [٤]،و خداى تعالى بر دست شما اساس و قواعد اين خانه پيدا خواهد كردن تا خانه را عمارت كنيد [٥]،و خلايق از اقصاى عالم به حجّ اين جا آيند.

هاجر دل‌خوش گشت و ساكن شد و آب بازخورد،و آن آب هرچه روز آمد زياده و بيشتر شد،و او بند از پيش او برگرفت تا آب روان گشت و بر [٦]زمين برفت و گياه بسيار پديد آمد،و زمين سبز شد،و آن درختان كه آنجا بود تازه شد.

اتّفاق چنان افتاد كه جماعتى از قبيلۀ جرهم به بازرگانى [٧]از شام به يمن مى‌شدند،و آنجا منزل [٨]نبود و عادت گذشتن و فرود آمدن،چه آنجا آبى و گياهى نبودى.ايشان به منزلى كه ايشان را بود فرود آمدند،و از دور نگاه كردند مرغان را ديدند كه آنجا پرواز مى‌كردند با يكديگر گفتند:به هر حال آنجا بايد تا آب باشد كه مرغ جايى پرواز كند كه آب بود-و از جوانب مرغان روى نهاده بودند پياپى [٩]به وادى مكّه فرومى‌شدند -گفتند:على كلّ حال،آنجا بايد كه [١٠]آب باشد.

آنگه دو مرد را اختيار كردند و گفتند:براثر اين مرغان بر وى و بنگرى تا كجا مى‌روند،كه ايشان سر به آب [١١]دارند.آن دو مرد بيامدند و پى مرغان گرفتند تا به مكّه رسيدند.نگاه كردند،هاجر را و اسماعيل را ديدند-زنى و كودكى طفل [١٢]-تنها بى‌مردى و انيسى،و آبى ديدند روان و گياه زارى.عجب داشتند [١٣]،بيامدند و او را پرسيدند كه:تو جنّى يا انسى [١٤]؟گفت:من انسم [١٥].گفتند:اين آب از كجا آمد،كه