روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٢ - ترجمه

مقاتل گفت:ما ارسلناك عبثا بغير [١]شىء بل بالحقّ،ما تو را به بازى نفرستاديم،بيانش قوله تعالى: وَ مٰا خَلَقْنَا السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَيْنَهُمٰا إِلاّٰ بِالْحَقِّ [٢]... ،و جاى دگر گفت: وَ مٰا بَيْنَهُمٰا بٰاطِلاً [٣]... ،و هو ضدّ الحقّ.عبد اللّه عبّاس گفت:بالقرآن،دليلش قوله: بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ [٤]... ،يعنى بالقرآن.ابن كيسان گفت:بالإسلام،دليلش قوله: وَ قُلْ جٰاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبٰاطِلُ [٥].

بَشِيراً ،اى مبشّرا،فعيل به معنى مفعّل،يعنى بشارت‌دهنده اوليا را و دوستان مرا به ثواب دائم.و«بشارت»هر خبرى [٦]باشد متضمّن سرور كه اثر آن بر بشره پيدا شود،و حقيقت او در خير باشد،و در شرّ و عذاب بر مجاز بود براى عرف را من [٧]قوله:

فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِيمٍ [٨] .

وَ نَذِيراً ،اى منذرا،فعيل باشد به معنى مفعل،ترساننده دشمنان را [٩]به عقاب.

و نصب هر دو بر حال بود از مفعول. وَ لاٰ تُسْئَلُ عَنْ أَصْحٰابِ الْجَحِيمِ ،عبد اللّه عبّاس گفت:سبب نزول [١٠]آيت آن بود كه يك روز رسول-عليه السّلام-گفت:

ليت شعرى ما فعل الله بالكفار الذين ماتوا ،كاشكى [١١]من بدانستمى كه خداى تعالى با آن كافران گذشته چه كرد،خداى اين آيت فرستاد.

مقاتل گفت:سبب نزول آيت آن بود كه رسول-عليه السّلام-گفت:

لو انزل الله بأسه باليهود لآمنوا ،اگر خداى تعالى عذاب فرستادى جهودان را ايمان آوردندى اين آيت آمد.

نافع و يعقوب و شيبه و اعرج به جزم خواندند [١٢]:«و لا تسئل»على النّهى [١٣]، مپرس.و باقى قرّاء به رفع خواندند [١٤]على النّفى[من بناء ما لم يسمّ فاعله] [١٥]،تو را نپرسند.و عبد اللّه مسعود«و لن تسئل [١٦]»خواند،نخواهند پرسيدن تو را.