روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٧ - ترجمه

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نٰاضِرَةٌ [١] ، وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بٰاسِرَةٌ [٢]،و: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ [٣]،و: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نٰاعِمَةٌ [٤]،مراد به اين وجوه در اين مواضع همه اصحاب وجوهند،براى آن‌كه آنچه با وجوه اضافت كرد جز با جمله [٥]مضاف نتواند بود [٦].

امّا در اين آيت [٧]چند وجه گفته‌اند،يكى آن‌كه:فثمّ اللّه،و«وجه» [٨]صلت باشد،و اين قول كلبى و قتيبىّ است و جز ايشان.

وجهى دگر آن است كه:معنى جهت بود،و معنى آن بود كه:فثمّ جهة اللّه، اى جهة قبلته،على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه.و اضافت قبله با او اضافت تخصيص است،كبيت اللّه و ناقة اللّه،و اين قول حسن و مجاهد و قتاده و مقاتل است.

و گفته‌اند،مراد آن است كه:فثمّ رضا اللّه،كه«وجه»به معنى رضا آمده است في قوله: إِلاَّ ابْتِغٰاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلىٰ [٩]،اى ابتغاء رضائه [١٠]و قوله: وَ مٰا آتَيْتُمْ مِنْ زَكٰاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللّٰهِ [١١].

إِنَّ اللّٰهَ وٰاسِعٌ عَلِيمٌ ،كلبى گفت:واسع المغفرة،فراخ مغفرت است.ابو عبيده گفت:الواسع،الغنىّ،معنى آن باشد كه واسع العطاء،گفت بيانش قوله: لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ [١٢]... ،اى غنىّ من غناه.و فرّاء گفت:الواسع،الجواد،بيانه قوله:

وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ [١٣] .

و گفته‌اند:واسع عالمى باشد كه يسع علمه كلّ شىء،و بيانش [١٤]: وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ [١٥]... ،يعنى علمه،هرچه در آسمان و زمين است در علم او گنجد، و عليم بليغتر باشد از عالم.

بعضى [١٦]از صالحان گفت:در ديرى رفتم وقت نماز بود،ديرانى را گفتم:مرا ره