روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٤ - ترجمه
بود نماز كرد [١].چون روشن شد و آفتاب بر آمد،بهرى [٢]به جانب مشرق نماز كرده بودند و بهرى [٣]به جانب مغرب،بدانستند كه نيك نكردهاند،و بيامدند و رسول را -عليه السّلام-از آن خبر دادند.خداى تعالى اين آيت فرستاد.
عبد اللّه عبّاس گفت به روايتى دگر كه:ما با پيغمبر-عليه السّلام-به سفرى بوديم،در شبى تاريك به منزلى فرود آمديم،هركسى از ما مىرفت و سنگى چند مىنهاد و مسجدى مىساخت،و روى با جانبى [٤]مىكرد كه گمانش بود.چون روز روشن شد،روى به جهات مختلف كرده بودند،گفتند:يا رسول اللّه!حكم اين چيست؟خداى تعالى اين آيت فرستاد.
عبد اللّه عمر گفت:آيت در حقّ مسافران آمد كه بر راحله نماز نوافل كنند چنان كه شتر مىرود و روى فراكرده بود روا بود چون روى به تكبير احرام به قبله كرده باشد [٥]اگر قبله شناسد [٦].
عكرمه گفت:آيت در تحويل قبله آمد.چون خداى تعالى قبله بگردانيد، جهودان طعنه زدند و عيب كردند مسلمانان را،خداى تعالى اين آيت فرستاد و بازنمود كه:مشرق و مغرب او راست.و مشرق،موضع شروق باشد،و شروق بر آمدن آفتاب بود[١٣٤-ر].و مغرب،موضع غروب باشد و آن [٧]فروشدن آفتاب بود.و اشراق،تافتن روشنايى باشد [٨].مىگويد مشرق و مغرب خداى راست. فَأَيْنَمٰا تُوَلُّوا ، معنى آن است كه:وجوهكم،و لكن مفعول به بيفگند براى دلالت كلام بر او،و هركجا روى فراز كنى.
فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ .عطا و قتاده گفتند:سبب نزول آيت آن بود كه چون نجاشى فرمان يافت،جبريل آمد و گفت:خداى مىفرمايد كه بر برادرتان نجاشى نماز كنيد، و نجاشى روى به بيت المقدّس كردى.گفتند:ما چگونه بر كسى نماز كنيم كه روى به قبله ما نكردى؟خداى تعالى اين آيت بفرستاد.
[١] .همۀ نسخه بدلها،بجز مر:كردند.
[٢] [٣] .همۀ نسخه بدلها:بعضى.
[٤] .اساس:جاى،با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.
[٥] .مج،وز،دب،آج،لب،مب،مر:باشند.
[٦] .همۀ نسخه بدلها:شناسند.
[٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:اين.
[٨] .همۀ نسخه بدلها بجز مب،مر:بود.