و اسلمت وجهي لمن اسلمت له الارض تحمل صخرا ثقالا [٣]
و اسلمت وجهي لمن اسلمت له المزن تحمل عذبا زلالا [٤]
و اسلام،تن به دادن باشد،يقال:اسلمت لكذا [٥].و اسلام،به سپاردن و تسليم كردن باشد،يقال:اسلمت اليه كذا،و اسلام،سلم دادن باشد،يقال:اسلمت في كذا،و آن‌كه اسلام عرفى است كه مسلمانى باشد از قسمت اوّل بود كه معنى او انقياد باشد.

قوله: وَ هُوَ مُحْسِنٌ ،«واو»حال راست،و بيشتر از پس او مبتدا و خبر آيد،چنان كه:جاءني زيد و هو راكب،و نيز فعل و فاعل آيد چنان كه:ضربت زيدا و قد جرّدته من ثيابه،و او در عمل نكوكار باشد.و گفته‌اند:مراد آن است كه:و هو مخلص في عمله.

فَلَهُ أَجْرُهُ ،«فا»براى جواب شرط آمد،براى آن‌كه هرگه كه در جواب شرط مبتدا و خبر افتد [٦]لا بدّ باشد از«فا».و اجر و اجرت،مزد عمل باشد. عِنْدَ رَبِّهِ ، به نزديك خداى تعالى،نه به معنى مكان،به معنى اختصاص ثواب به قديم تعالى و به معنى دورى از فوت [٧]و ضياع تا بدانند كه آنچه به نزديك او بود ضايع نشود.

وَ لاٰ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لاٰ هُمْ يَحْزَنُونَ ،و حدّ خوف و حزن پيش از اين برفت،و نيز [٨]«من»لفظى است موحّد اللّفظ مجموع المعنى،براى آن‌كه يك‌بار كنايت با لفظ بود كه: فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ ،و يك‌بار با معنى كه: وَ لاٰ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لاٰ هُمْ يَحْزَنُونَ بر جمع،و آيت مثال بسيار دارد در قرآن،منها قوله: وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتّٰى إِذٰا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِكَ [٩]... ،و قوله: وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَ جَعَلْنٰا عَلىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً [١٠].

[١] .سوره ليل(٩٢)آيۀ ٢٠.

[٢] .آج،لب،مر+شعر.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:مصراع دوم بيت دوم را آورده‌اند.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:مصراع دوم بيت اوّل را نقل كرده‌اند.

[٥] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:في كذا.

[٦] .همۀ نسخه بدلها:آيد.

[٧] .دب،لب،فق،مب:قوت.

[٨] .مج،وز+رفت كه،ديگر نسخه بدلها+كه.

[٩] .سورۀ محمّد(٤٧)آيۀ ١٦.

[١٠] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ٢٥.