روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٩ - ترجمه

دگر گفتند:مراد آن است كه خداى تعالى گفت:متابعت فرمان خدا كنى در باب حلال و حرام،ايشان گفتند:ما متابعت آن كنيم كه پدران خود را برآن يافتيم از تحريم حرث و انعام و بحيره و سائبه.

و بهرى دگر گفتند:مراد جهودانند،و«لهم»كنايت باشد عن غير المذكورين، و كسائى«لام»«هل»و«بل»ادغام كند [١]در هشت حرف:در«تا»في قوله بَلْ تُؤْثِرُونَ [٢]... ،و«ثا»في قوله: هَلْ ثُوِّبَ [٣]... ،و«سين»في قوله: بَلْ سَوَّلَتْ [٤]... ،و «زا»في قوله: بَلْ زُيِّنَ [٥]... ،و«ضاد»في قوله: بَلْ ضَلُّوا عَنْهُمْ [٦]... ،و«ظا»في قوله: بَلْ ظَنَنْتُمْ [٧]... ،و«طا»في قوله: ...بَلْ طَبَعَ اللّٰهُ [٨]... و«نون»في قوله: ...بَلْ نَتَّبِعُ [٩]... ،و تخصيص«لام»«هل»و«بل»براى آن است كه سكون او لازم بود،و سكون دگر«لامها»باشد كه براى علّتى بود،چون علّت زائل شود سكون زائل شود،و ألفى اذا وجد ألفينا وجدنا باشد، إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبٰاءَهُمْ ضٰالِّينَ [١٠]،اى وجدوا.

أَ وَ لَوْ كٰانَ آبٰاؤُهُمْ ،«الف»استفهام است به معنى تقريع،و«واو»عطف است،و معنى آن است كه:(أ يتبعون آباءهم و ان كانوا جهالا)،متابعت [١١]پدران خواهند كردن و اگرچه ايشان جاهل بودند؟ لاٰ يَعْقِلُونَ شَيْئاً من التّوحيد و العدل،از باب توحيد و عدل كه اصول معقول است چيزى ندانستند. وَ لاٰ يَهْتَدُونَ [١٢]الى شىء من الشّرائع،و راه‌يافته نبودند به هيچ‌چيز از باب شرعيّات.

آنگه حق‌تعالى تشبيه كرد كافران را به آن‌كه بانگ بر گوسفند زند.اگر گويند وجه تشبيه از كجاست كافران را به صايح و ناعق گوسفند؟گوييم از اين چند جواب است:

يكى آن‌كه:در كلام مضاف محذوف است و مضاف‌اليه به جاى وى نهاده