روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٢ - ترجمه

فردا جاى قدم كجا دارد!گويد:كسى مى‌بايد كه مرا دست گيرد.دست از من بدار كه مرا به دست ندارى،فذلك قوله عزّ و جلّ- إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا ،اين قول عبد اللّه عبّاس و قتاده و عطاست.

سدّى گفت:مراد شياطين‌اند كه فردا تبرّا كنند از آنان كه ايشان را پس‌روى كرده باشند و به غرور ايشان مغرور شده،فردا بيايند گويند:شما ما را گمراه كردى، امروز از عهده بيرون آيى،ايشان گويند:ما از شما بيزاريم.حق‌تعالى معنى اين هر دو [١]از هر دو گروه حكايت كرد.

امّا حديث رؤسا في قوله: يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلىٰ بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْ لاٰ أَنْتُمْ لَكُنّٰا مُؤْمِنِينَ [٢]-الآيات الى قوله: وَ أَسَرُّوا النَّدٰامَةَ لَمّٰا رَأَوُا الْعَذٰابَ [٣]... ،و في قوله تعالى: وَ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ [٤]... ،و في قوله: يَوْمَ الْقِيٰامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً [٥]... ،و حديث شياطين في قوله: كَمَثَلِ الشَّيْطٰانِ إِذْ قٰالَ لِلْإِنْسٰانِ اكْفُرْ فَلَمّٰا كَفَرَ قٰالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخٰافُ اللّٰهَ رَبَّ الْعٰالَمِينَ [٦]و فى قوله تعالى: وَ قٰالَ الشَّيْطٰانُ لَمّٰا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللّٰهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ [٧]... الى قوله: إِنِّي كَفَرْتُ بِمٰا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ [٨].

و روايت كرده‌اند از جماعتى مفسّران كه:اصنام باشند كه خداى تعالى ايشان را به آواز آرد،و هرچه بدون خداى آن را عبادت كرده‌اند در دنيا تا به آوازى فصيح از پرستندگان خود تبرّا كنند.

وَ رَأَوُا الْعَذٰابَ ،حق‌تعالى بيان كرد كه چون عذاب بينند و مفرّ [٩]و ملجائى نيابند و اسباب و وصلات منقطع شود و يأس حاصل آيد بعضى از بعضى تبرّا كنند، پس ازآن‌كه تولاّ كرده باشند.بلى چنين باشد،چون تولا بر تبرا مقدّم باشد بر عاقبت