روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٢ - ترجمه

حقيقت باشد.و خداى-جلّ جلاله-آب سبب حيات همه چيزها ساخته است،قال اللّه تعالى: وَ جَعَلْنٰا مِنَ الْمٰاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ [١]... ،آنگاه او را قطره قطره فروآورد [٢]تا آنگه نيز كه بسيار بارد قطره به [٣]قطره آميخته نشود،و بروز باد همچونين باشد.[١٨٩-ر]آنگاه آن [٤]را به حسب مصلحت در قلّت و كثرت و زودى و ديرى چنان كه مى‌داند مى‌راند.آنگه در ميانه ابر [٥]را حاجزى ساخته است چون جسمى مغربل در او سوراخها به عدد قطرات باران تا او تاب آب بستاند،كه اگر به‌يك‌بار بر زمين آيد زمين را بيران [٦]كند.آنگه بر زمين مرده آيد و آن را به نبات زنده كند تا صدهزار نبات [٧]برويد به لون مختلف و به شكل مختلف،به بوى مختلف و به طعم مختلف و به طبع مختلف با آن‌كه آب يكى و زمين يكى و هوا يكى،تا بدانند كه اين [٨]نه به طبع است [٩]نه به دهر است [١٠]نه به ستاره است،بل به اختيار فاعلى مختار و خداوندى جبّار است.

وَ بَثَّ فِيهٰا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ ،ضمير راجع است با زمين،و بپراگند در زمين جانوران را از هر جنسى.و«دابّة»،در لغت هر چيزى باشد كه بر زمين برود،بهرى مركوب و بهرى مأكول،بهرى براى زينت بهرى براى منفعت و بهرى را [١١]ظاهر مضرّت و معنى منفعت،تا بهرى طعام تو باشد و بهرى ادام [١٢]تو باشد،و به بهرى تجارت كنى و به بهرى صيد كنى و به بهرى سفر كنى،قوله تعالى: وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغٰالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهٰا وَ زِينَةً [١٣]-الآية.

وَ تَصْرِيفِ الرِّيٰاحِ ،و گردانيدن بادها،گاهى شمال و گاهى جنوب [١٤]،گاهى صبا و گاهى دبور گاهى نكبا،براى آن تصريف فرمود گفتن گاهى نسيم باشد و گاهى عقيم باشد و گاهى لواقح [١٥]گاهى ابر [١٦]آرد و گاهى ببرد،و گاهى باران آرد و