نفس است يا نيست! دگر آن‌كه:رسول-عليه السّلام-در ميان ايشان زاد،و نشو و تربيت او در ميان ايشان بود،و ايشان بر احوال او مطّلع بودند،هرگز چيزى نخواند و ننوشت و به نزديك استادى نشد.چون از حدّ آن برفت كه كسى چيزى آموزد،و آن چهل سال بود،آمد و كتابى چون قرآن بياورد تا ايشان را هيچ شك و شبهت نماند كه آن كتاب از قبل خداست،نه از نزديك،او چنان كه حق‌تعالى گفت: وَ مٰا كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ [١].

قوله: يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيٰاتِنٰا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتٰابَ وَ الْحِكْمَةَ ،حكمت [٢]در جاى صفت رسول است-عليه السّلام-اى رسولا تاليا عليكم آياتنا و مزكيا لكم و معلّما لكم الكتاب و الحكمة و معلّما لكم. مٰا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ،اين رسول كه آمده است چه مى‌كند آيات من كه قرآن است و كتاب اوست،بر شما مى‌خواند و شما را تزكيه مى‌كند،يعنى دعوت مى‌كند شما را به اخلاق و افعالى كه به آن زكى و پارسا باشى [١٧٢-ر].

وجهى ديگر آن است كه:گواى [٣]مى‌دهد بر زكا و طهارت شما چون تكاليف او به جاى آرى،و بر شما مدح و ثنا مى‌گويد.

و ابو مسلم گفت:شما را جمع مى‌كند و عدد شما به بسيار مى‌كند به دعوت و الف دادن و اظهار معجزات كردن،من زكا الزّرع اذا نما،و شما را كتاب و معانى و تفسير و احكام مى‌آموزد،و نيز حكمت،يعنى سنّت و شريعت.و شما را مى‌آموزد چيزى كه شما ندانستى [٤]،براى آن‌كه او در جاهليّت آمد بر فترت پيغامبران،كتابى نبود ايشان را،و ايشان انجيل و شرع عيسى فراموش كرده بودند و متروك بكرده.

و آيت وارد مورد منّت و تذكير نعمت است بر عرب و عجم به فرستادن رسولى موصوف به اين صفات.

و در آيت دليل است بر بطلان قول ملحدان [٥]كه ايشان گفتند:خداى را به سمع

[١] .سورۀ عنكبوت(٢٦)آيۀ ٤٨.

[٢] .مج:بجمله،ديگر نسخه بدلها:جمله.

[٣] .مج،وز:گوايى،ديگر نسخه بدلها:گواهى.

[٤] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:نمى‌دانيد.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:آنان.