وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرٰاتِ ،و روزى كن اهلش را از ميوه‌ها.«من»تبيين را باشد. مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ،«من»بدل بعض است از كلّ،چنان كه:

اخذت المال ثلثيه و رأيت القوم ناسا منهم،و نظير اين قوله: وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً [١].

بعضى از مفسران گفتند:ابراهيم-عليه السّلام-پيش از اين دعايى كرد مطلق اجابت نيامد كه مصلحت نبود من قوله تعالى: وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي [٢]... ،جواب [٣]آمد كه:

لاٰ يَنٰالُ عَهْدِي الظّٰالِمِينَ ^«٤» .چون اين جا خواست كه [٥]سؤال كند مؤدّب شده بود سؤال مقيّد كرد مؤمنان را دعا كرد و كافران را نكرد،گفت مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ،اين حديث مذكّر آن است،و ما [٦]آنچه تحقيق مذهب است در اين باب در آيت مقدّم بيان كرديم فى قوله تعالى: قٰالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي [٧].

حق‌تعالى گفت: وَ مَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلاً ،در آيت حذفى و اختصارى هست، و تقدير چنين است كه:اجبت دعوتك فيمن [٨]آمن بي و اليوم الآخر فأمّا من كفر فامتّعه قليلا،دعاى تو در حقّ مؤمنان مجاب است اما كافران را [٩]برخوردارى دهم اندكى [١٠]در نصب او دو وجه گفته‌اند:يكى آن‌كه صفت مصدرى باشد محذوف،و يكى آن‌كه صفت [١١]ظرفى باشد محذوف،متاعا قليلا او زمانا قليلا.

و در معنى او دو قول گفتند [١٢]:يكى آن‌كه متاع دنيا خواست،چه متاع دنيا را خود اندكى خواند في قوله: قُلْ مَتٰاعُ الدُّنْيٰا قَلِيلٌ [١٣]... ،و به اضافت با آن‌كه مؤمنان را در بهشت خواهد بودن اندك است،و نيز به اضافت با عذاب ايشان در دوزخ اندك است.

قولى دگر آن است[١٤٢-ر]كه:ايشان را ممتّع [١٤]كنم تا آمدن محمّد-

[١] .سوره آل عمران(٣)آيۀ ٩٧.

[٧] [٤] [٢] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٢٤.

[٣] .همۀ نسخه بدلها+اين.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:تا.

[٦] .همۀ نسخه بدلها:و امّا.

[٨] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:فمن.

[٩] .همه نسخه بدلها+من ايشان را.

[١٠] .آج+فى قوله:قليلا.

[١١] .همۀ نسخه بدلها:و امّا صفت.

[١٢] .همۀ نسخه بدلها:گفته‌اند.

[١٣] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٧٧.

[١٤] .مج،وز:تمتيع،ديگر نسخه بدلها:تمتّع.