در باب عفو و صفح و مدارا و حسن معاشرت با اهل كتاب بفرمود [١]انتظار فرج را و آمدن فرمان خدا را،گفت:آنچه به خاصّۀ شما متعلّق است از عبادات ابدان و اموال،نيز به پاى داريد از اقامت نماز و ايتاء زكات،اين وجه اتّصال آيت است به آيت متقدّم،و كلام در اقامت نماز و ايتاء زكات مستوفى برفت در آيات متقدّم [٢].

قوله: وَ مٰا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ ،«ما»مجازات راست،و جزاى او تَجِدُوهُ است،و «نون»از هر دو فعل به جزم شرط و جزا بيفتاد [٣]،گفت:و هرآنچه تقديم كنى و در پيش افگنى [٤]براى خود بازيابى به نزديك خداى-عزّ و جلّ.و«من»تبيين راست.

و مراد به«خير»صدقه است.بعضى گفته‌اند [٥][١٣٠-پ]:مراد به«خير» مال است،نظيره قوله تعالى: إِنْ تَرَكَ خَيْراً [٦]... ،اى مالا،و گفته‌اند:مراد عمل صالح است،و اولى‌تر حمل آن بود.بر عموم تا جمله داخل باشند تحت او.

خداى تعالى به اين آيت تحريص [٧]مى‌كند مردم را بر عمل صالح و آنچه ايشان را به خير نزديك گرداند،و مى‌گويد:آن بماند به نزديك خداى تعالى مدّخر [٨]،تا در خبر آمده است كه:يك خرما يا يك‌لقمه‌نان كه بنده به صدقه بدهد،خداى آن را مى‌پروراند تا چندان شود كه كوهى عظيم،آن را بيارد [٩]در كفۀ حسنات او نهد تا كفّه [١٠]سر به شاهين آرد،بيانش قوله تعالى: يَمْحَقُ اللّٰهُ الرِّبٰا وَ يُرْبِي الصَّدَقٰاتِ [١١].

در خبر هست كه:يك روز مردى به نزديك رسول آمد و گفت:يا رسول اللّه!ما بالنا [١٢]نكره الموت؟ما را چه بوده است كه [١٣]مرگ را كارهيم؟گفت:

قدّم مالك فانّ قلب كلّ امرئ عند ماله، گفت:مالت از پيش بفرست كه دل هركس به نزديك مالش بود.

و در خبر هست كه رسول-عليه السّلام-گفت:چون بنده يا پرستارى با پيش

[١] .همۀ نسخه بدلها:به جاى آوردند.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:مقدّم.

[٣] .مج،وز:بيوفتاد و،مر:بيوفتد و،ديگر نسخه بدلها+و.

[٤] .همۀ نسخه بدلها+از نيكى.

[٥] .اساس+و گفته‌اند،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها زايد مى‌نمايد،همه نسخه بدلها:و گفته‌اند.

[٦] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٨٠.

[٧] .مج،وز،آج:تحريض.

[٨] .آج:مدّخرا.

[٩] .دب،فق،مر+و.

[١٠] .دب،آج،فق،مب،مر:كفّه‌اش.

[١١] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢٧٦.

[١٢] .وز:بلنا.

[١٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز مر+ما.