زنجانى: بنا بر احتياط واجب بايد مقدار بيشترى را كه احتمال مى‌دهد روزه نگرفته قضا نمايد مثلاً كسى كه پيش از ماه رمضان مسافرت كرده و نمى‌داند عصر پنجم ماه رمضان از سفر برگشته يا عصر ششم، به احتياط واجب بايد شش روز روزه بگيرد، ولى كسى كه نمى‌داند چه وقت عذر برايش پيدا شده، مى‌تواند مقدار كمتر را قضا نمايد؛ مثلا اگر در آخرهاى ماه رمضان مسافرت كند و بعد از ماه رمضان برگردد و نداند كه شب بيست و پنجم ماه رمضان مسافرت كرده، يا شب بيست و ششم، مى‌تواند مقدار كمتر را يعنى پنج روز (با فرض كامل بودن ماه) قضا كند، اگر چه احتياط مستحب آن است كه مقدار بيشتر؛ يعنى شش روز، را قضا نمايد.

(٢) خوئى، گلپايگانى، سيستانى، تبريزى، صافى: و يا اين كه مثلاً در اواخر ماه رمضان مسافرت كرده و بعد از رمضان برگشته و نمى‌داند كه بيست و پنجم رمضان مسافرت كرده يا بيست و ششم، در هر دو صورت مى‌تواند مقدار كمتر يعنى پنج روز را قضا كند اگر چه احتياط مستحب آن است كه مقدار بيشتر يعنى شش روز را قضا نمايد.

مكارم: مسأله روزه‌هايى كه به خاطر مسافرت يا بيمارى و مانند آن ترك شده بايد قضا كند، اما اگر نداند تعداد روزه‌هاى فوت شده چه اندازه بوده، كافى است مقدارى كه يقين دارد قضا كند و اضافه بر آن واجب نيست هر چند احتياط مستحب است.

فاضل: مسأله اگر در تعداد روزهايى كه نگرفته و بايد قضا كند شك دارد بايد به مقدارى كه يقين دارد روزه نگرفته قضا كند. مثلاً اگر شك كند كه پنج روزۀ قضا بر عهده اوست يا هفت روزه بايد پنج روز را قضا كند. بلى اگر زمان حدوث عذر را مى‌داند ولى نمى‌داند چند روز طول كشيده است مثلاً مى‌داند روز بيستم ماه بيمار شده يا به سفر رفته و نمى‌داند تا بيست و پنجم ماه ادامه داشته يا تا بيست و هفتم به احتياط واجب بايد حد اكثر را قضا كند.

[مسأله ١٦٩٨ اگر از چند ماه رمضان روزۀ قضا داشته باشد]

مسأله ١٦٩٨ اگر از چند ماه رمضان روزۀ قضا داشته باشد، قضاى هر كدام را كه اول بگيرد مانعى ندارد. ولى اگر وقت قضاى رمضان آخر تنگ باشد (١) ، مثلاً پنج روز از رمضان آخر (٢) قضا داشته باشد و پنج روز هم به رمضان مانده باشد بايد اول، قضاى رمضان آخر را بگيرد (٣) .

(١) مكارم: بايد بنا بر احتياط اوّل قضاى رمضان آخر را بگيرد.

(٢) بهجت: از رمضان گذشته. .

(٣) زنجانى: ولى اگر قضاى ماه رمضانهاى قبل را بگيرد معصيت كرده ولى روزه‌اش صحيح است.

اراكى، فاضل: احتياط واجب آن است كه اوّل، قضاى رمضان آخر را بگيرد.

گلپايگانى، صافى، نورى: احتياط مستحب آن است كه اوّل، قضاى رمضان آخر را بگيرد.

خوئى، تبريزى، سيستانى: بهتر آن است كه اوّل، قضاى رمضان آخر را بگيرد.

[مسأله ١٦٩٩ اگر قضاى روزۀ چند رمضان بر او واجب باشد]

مسأله ١٦٩٩ اگر قضاى روزۀ چند رمضان بر او واجب باشد (١) و در نيت معين نكند (٢) روزه‌اى را كه مى‌گيرد قضاى كدام رمضان است، قضاى سال اول حساب مى‌شود (٣) .

اين مسأله در رسالۀ آيات عظام: مكارم و بهجت نيست