زنجانى: مسأله اگر نتواند به مقدار ذكر واجب در ركوع بماند، احتياط واجب آن است كه مقدارى را در حال رفتن به ركوع يا در حال بر خاستن بگويد و آن چه را مى‌تواند در حال ركوع بگويد.

مكارم: مسأله هر گاه كسى مى‌تواند ركوع كند، امّا به خاطر بيمارى يا علّت ديگرى نمى‌تواند به اندازۀ ذكر واجب توقّف كند، بايد پيش از آن كه از حال ركوع خارج شود، ذكر واجب را بگويد، هر چند بدن آرام نباشد؛ و اگر نتواند، در حال برخاستن، ذكر را تمام كند.

[مسأله ١٠٣٥ اگر به واسطۀ مرض و مانند آن در ركوع آرام نگيرد]

مسأله ١٠٣٥ اگر به واسطۀ مرض و مانند آن در ركوع آرام نگيرد (١) نماز صحيح است ولى بايد پيش از آن كه از حال ركوع خارج شود، ذكر واجب يعنى «سبحان ربي العظيم و بحمده» يا سه مرتبه «سبحان اللّٰه» را بگويد (٢) .

(١) فاضل: اگر به واسطۀ مرض و مانند آن نتواند در ركوع آرام بگيرد. .

(٢) گلپايگانى، بهجت، صافى، زنجانى: ذكر واجب را بگويد.

خوئى، تبريزى، سيستانى: ذكر واجب را به نحوى كه گذشت بگويد.

مكارم: رجوع كنيد به ذيل مسأله ١٠٣٤.

[مسأله ١٠٣٦ هر گاه نتواند به اندازۀ ركوع خم شود]

مسأله ١٠٣٦ هر گاه نتواند به اندازۀ ركوع خم شود بايد به چيزى تكيه دهد و ركوع كند و اگر موقعى هم كه تكيه داده نتواند به طور معمول ركوع كند بايد (١) به هر اندازه مى‌تواند، خم شود (٢) و اگر هيچ نتواند خم شود (٣) بايد موقع ركوع بنشيند و نشسته ركوع كند (٤) و احتياط مستحب (٥) آن است كه نماز ديگرى هم بخواند و براى ركوع آن با سر اشاره نمايد.

(١) خوئى، تبريزى: بنا بر احتياط بايد. .

(٢) خوئى، تبريزى: و اشاره به ركوع نيز بنمايد. .

گلپايگانى، صافى: و در اين صورت احتياط لازم آن است كه نماز را دوباره بخواند و ركوع آن را نشسته بجا آورد. .

سيستانى: بايد به اندازه‌اى كه عرفاً به آن ركوع گفته شود خم شود. .

(٣) سيستانى: اگر به اين مقدار نتواند خم شود. .

(٤) خوئى، تبريزى، سيستانى: بايد براى ركوع با سر اشاره نمايد. [پايان مسأله]

بهجت: بايد با سر اشاره نمايد و اگر آن هم ممكن نشد با چشم به وسيلۀ بستن براى ركوع و باز كردن براى برخاستن از ركوع اشاره نمايد و اگر از اين هم عاجز است بايد در قلب نيت ركوع كند و ذكر آن را بگويد.

(٥) گلپايگانى، صافى: احتياط لازم. .

نورى: احتياط واجب. .

مكارم: مسأله كسى كه نمى‌تواند به اندازۀ ركوع خم شود اگر بتواند بايد به چيزى تكيه كند و ركوع نمايد و اگر آن هم ممكن نشود بايد به هر اندازه ممكن است خم شود و اگر هيچ نتواند خم شود، بايد ركوع را به صورت نشسته انجام دهد، و اگر آن هم ممكن نشود در حال ايستاده با سر اشاره مى‌كند و اگر اين را هم نتواند، به نيّت ركوع چشمها را برهم مى‌گذارد و ذكر را مى‌گويد و به نيّت برخاستن از ركوع چشمها را باز مى‌كند.

زنجانى: مسأله هر گاه به هيچ وجه و لو به تكيه دادن به چيزى نتواند به اندازۀ واجب ركوع خم شود، بايد براى ركوع با سر اشاره نمايد و به احتياط مستحب هر اندازه هم مى‌تواند، خم شود.