معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٣ - پیک جوان - آرزومندى حسين
پیک جوان
آرزومندى حسين
پیک جوان
«علینامه» منظومهای کهن که به تازگی منتشر گردید
حضرت آیة الله العظمی سیستانی: کتاب علینامه مرا زنده کرد.
منظومۀ «علینامه» سرودۀ شاعری گمنام با تخلّص «ربیع» است که آن را در اعتراض به شاهنامۀ فردوسی سروده است.
این کتاب، در سال ٤٨٢ هجری قمری (حدود سدۀ هفتم) سروده شده که با مقدمۀ استاد محمدرضا شفیعی کدکنی و دکتر محمود امید سالار از سوی «مرکز پژوهشی میراث» منتشر شده است.
نسخۀ اصلی این کتاب در کتابخانۀ موزۀ قونیه است که مجتبی مینوی آن را بهصورت میکروفیلم به ایران آورده است. «علینامه» از جهت سبک و بیان حماسی بهخصوص در حوزۀ توصیف و تصویرگری و ابزارهای آن، ارزش فراوان دارد.
دکتر کدکنی معتقد است که یکسوم این منظومه، اشعاری قوی و در خور توجه است. این اثر در واقع دغدغههای شیعیان را نشان میدهد که میخواستند در زمان خلافت عباسیان حضور معنوی خود را اعلام کنند.
این اثر که نخستین تجربۀ شعر حماسی شیعه است، هم از نظر قدمت تاریخی حماسههای شیعی و هم از نظر دربرداشتن نوا در لغات و ترکیبات فارسی کهن، در کمال اهمیت است که تاکنون گمنام مانده و در کتابهای تاریخ ادبیات فارسی به آن اشاره نشده است.
حضرت آیة الله العظمی سیستانی ضمن اظهار شگفتی از نوشته شدن کتاب «علینامه» پنجاه سال پس از سرایشِ شاهنامۀ فردوسی، فرمودند: «کتاب علینامه مرا زنده کرد». وی همچنین افزود: من کتاب زیاد میخوانم، اما این کتاب را کنار دستم گذاشتهام.
در اینجا به یک نمونه از اشعار حماسی «علینامه» اشاره میکنیم:
|
اگر باخیانت ببودی علی |
|
نخواندیش یزدان ولیّ وفی
|
|
همیدون که بُد اختیار خدای |
|
شب و روز بُد پیشکار خدای |
|
ز موسی و عیسی و نوح و خلیل |
|
نشان داشت آن شهسوار جلیل |
|
به حلم اندر آن بود نوح حلیم |
|
به خشم اندر آن بود همچون کلیم |
|
به علم اندر آن آدم دیگر است |
|
ز نفس محمد یکی گوهر است |
|
چو تخم همه راستی حیدر است |
|
ز روی یقین نفس پیغمبر است |
|
کسی که خلاف آورد اندرین |
|
بود دشمن مصطفای اَمین |