فقه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٥ - معرفى الفصول المهمه فى اصول الائمه

آشنايى و عمل به روايات, از مهم ترين امورى است كه سعادت دينوى و اخروى انسان بر آن استوار است. بر اين اساس, عالمان و آگاهان و سره از ناسره شناسان, هميشه و همه حال, در طول تاريخ اسلام, در كار بوده و هستند, كه روايات را گردآورند, دسته بندى كنند, به تفسير آنها بپردازند و به گونه اى زيبا و در خور فهم عرضه بدارند, تا هم از گزند روزگار به دور مانند و هم دسترسى به آنها آسان باشد.

شيخ حرّ عاملى, از جمله عالمان روايت شناس و سره از ناسره شناسِ پردغدغه جهان اسلام است كه آثار ماندگار و راهگشايى در اين عرصه از خود به يادگار گذارده است, از جمله: اثر مورد گفت وگو در اين نوشتار: (الفصول المهمّة فى اصول الائمّة.)

نويسنده در اين كتاب, اصول كلّى برگرفته از روايات را كه هر مسلمانى بايد آنها را بداند و به آنها باور داشته باشد و به آنها عمل كند را گردآورده و در مقدّمه به خواننده چنين سفارش مى كند:

(اعتمد فى دينك على هذه الاحاديث الصحيحة المعتمدة وارجع الى هذه القواعد الكلّية المرويّة والاصول الممهّدة الثابتة بالنصوص المتواترة المرويّة عن العترة الطاهرة وبالقرائن القطعيّة الواضحة والادلّة القويّة الراجحة واعمل بما ثبت من المطالب الدينية عن اهل العصمة الّذين لايخشى على من التزم بالتمسك بهم زلّة ولاوصمة واستغن عن الاستنباطات الظنيّة والادّلة الضعيفة العقلية.)

در اين اثر, ٣١٩٤ روايت وجود دارد و اين مجموعه, در پنج بخش سامان داده شده است:

با عنوان: (ابواب الكلّيّات المتعلّقة باصول الدين ومايناسبها, در بردارنده آيات و روايات اعتقادى است كه در ١٢٠ باب سامان يافته, يك باب روايات و ديگر بابها روايات.

دربردارنده روايت اصول فقه است, در ٨٦ باب, از جمله آن بابها:

انّه لايجوز القول ولاالعمل فى شىء من الاحكام الشرعيّة بغير علم, وجوب العمل بالعلم بان يفعل كلّ ما علم وجوبه ويترك كلّ ما علم تحريمه, عدم جواز العمل بشىء من انواع القياس فى نفس الاحكام الشرعيّة حتّى قياس الاولويّة, وجوه الجمع بين الاحاديث المختلفة, جواز العمل بما روته العامّة عن على(ع) فى حادثة لانصّ فيها من طريق الشيعة و….

دربردارنده روايات احكام فقهى است, به ترتيب بابهاى فقه. روايات اين بخش, همه, از (وسايل الشيعه) انتخاب و تمام اسناد آنها حذف شده, ولى مصحح, در پانوشت, جاى آنها را در وسائل الشيعه نشان داده است.

با عنوان: (الكليّات المتعلّقة بالطب ومايناسبها) دربردارنده ١٤١ باب است.

تفاوت روايات اين بخش با آثار طبّى ـ روايى ديگر, اين است كه روايات در آثار ديگر, بيش تر, مرسل هستند, ليكن احاديث اين بخش از (الفصول المهمّة فى اصول الائمّة) مستند و بيشتر آنها از آثار معتبر, مانند كتابهاى چهارگانه شيعه, گردآورى شده اند.

با عنوان: (نوادر الكلّيّات) در بردارنده ١٣٨ باب است كه در آن روايات در گزاره هاى گوناگون: فقه, تاريخ و اخلاق گردآمده, از آن جمله است اين عنوانها:

انه ينبغى لمن عمل عملاً ان يحكمه, انه ينبغى الصبر على المصائب والبلايا, ان الدعاء يردّ انواع البلاء, خيرالمال, ان عاشوراء اعظم الايام مصيبة, استحباب ادخال السرور على المؤمنين, ان كل عين باكية يوم القيامة الاّ ثلاث, انّ لكل شىء زكوة, ان كل لهو باطل الاّ ثلاثة, الذّ اللّذات, اعظم الفتن و….

به تازگى اين اثر ارزشمند و ماندگار, با پژوهشها و ويرايشهايى كه روى آن انجام شده, در سه مجلّد, چاپ و عرضه شده است:

١- استفاده از چند نسخه چاپى و خطى براى تصحيح, از جمله نسخه اى كه در زمان حيات نويسنده, نگارش شده و به وى عرضه گرديدو او نيز پس از مطالعه, در حاشيه آن مطالبى را نگاشته است.

٢- برابر كردن روايات با منابع اصلى كه نويسنده از آنها نقل كرده است.

٣- تفسير ارجاعهاى كتاب, مانند: (كما ذكرنا).

٤- شرح واژه هاى نامأنوس.

٥- ذكر مأخذ روايات.

٦- بازشناسى موارد تكرار حديث.

٧- كامل كردن بعضى روايتهايى كه مصنّف, بخشى از آنها را نقل كرده. (مگر اين كه روايت طولانى باشد).

٨- رديف كردن روايات, با شماره مسلسل.