آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - معرفىهاى گزارشى
معرفىهاى گزارشى
كليات
تبيان
معاونت پژوهش مؤسسه تنظيم و نشر آثار
امام خمينى، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ٢٨٠ ص، وزيرى.
«تبيان» مجموعهاى است سودمند و كارآمد كه به انگيزه موضوع بندى گفتارها و بيانيههاى امام خمينى(ره) سامان مىيابد. در اين كتاب كه مجلد بيست و يكم مجموعه ياد شده را شكل مىدهد، در سه بخش موضوعات كلى زير آمده است: اهميت و آثار امر به معروف و نهى از منكر، وجوب امر به معروف و نهى ازمنكر، معروفها، منكرها، شرايط وجوب امر به معروف و نهى از منكر، مراتب آن، و لزوم رعايت مراتب در امر به معروف و نهى از منكر. كتاب مقدمهاى نيز دارد كه در ضمن آن از اهميت امر به معروف و نهى از منكر و جايگاه آن در تفكر دينى سخن رفته است.
فلسفه و كلام
السلفيه بين اهل السنة و الاماميه
السيد محمد الكثيرى، بيروت، الغدير، ١٤١٨، ٧٤١ ص.
«سلفى گرى» كه اكنون در جهان اسلام كسان بسيارى از آن دم مىزنند، داعيه بازگشت به بن مايههاى آغازين دين دارد و به ديگر سخن برگرفتن تفكر دينى از سرچشمههاى اصيل و آغازين آن: كتاب و سنت.
اكنون بيشتر از همه «وهابى مسلكان» بر اين بوق مىدمند و ابن تيميه را احياگر اين جريان تلقى مىكنند و... گو اين كه اين داعيه دارىها از سوى برخى انديشوران اهل سنت نيز پذيرفته نشده و آنان از يك سوى به نقد جريان پرداختهاند (ر.ك نمونه را: السلفيه مرحله زمينة مباركة لامذهب اسلامى، محمد سعيد رمضان بوطى) وگاه به نقد افكار و آرا و انديشههاى ابن تيميه (ر.ك نمونه را: المقالات السنيه فى كشف ضلالات احمد بن تيميه، عبدالله الهروى) اما كسان بسيارى نيز در جلوهها و جاذبههاى كاذب آن مبهوت بودند و هستند. كتاب ياد شده گزارش و تحليل سودمند و هوشمندانهاى است از اين جريان، آغاز، گسترش، شعارها و چگونگىهاى آن.
در فصل اول جريان ياد شده تعريف شده است و در فصل دوم، مذهب حنبلى چونان پايه و مايه اين جريان به بحث نهاده شده است، و آنگاه زندگانى ابن تيميه و آرا و انديشههاى او بررسى شده است و سپس سخن محمد بن عبدالوهاب است وحركت او و پى آمدهاى آن، رويارويى اهل سنت و شيعه با اين جريان فكرى. در بخش دوم كتاب گزارش شده است.
حرية الاعتقاد فى ظل الاسلام، تيسير خميس العمر
دمشق، دارالفكر، ٧٠٠ ص، وزيرى.
«آزادى» دلمشغولى هماره انسان بوده است و همزاد با او در گذرگاه تاريخ. مكتبها و مسلكهاى گونه گون درباره اين موضوع مواضع مختلفى داشتهاند، و در ابعاد مختلف آن ديدگاههاى متفاوتى ارائه دادهاند.
متفكران دينى از ديرباز اين موضوع را از منظر متون دينى به بحث نهاده و درباره آن بحثهاى مختلفى را سامان دادهاند.
مؤلف در اين كتاب «آزادى عقيده» را به بحث نهاده و از جهات مختلف بحث كرده است. در باب اول و پس از تعريف آزادى و ابعاد آن عقيده و تأثير آن در زندگى بشر را واگفته است. سرچشمههاى عقيده، بنيادهاى اعتقاد، آثار عقايد در زندگى بشر در اين باب آمده است. چگونگى موضع دين پس از پذيرش عقيده دينى و قبل از آن، شرك و انواع، ارتداد و پيوند آن با آزادى در عقيده و... بحث شده است.
المقالات السنيه فى كشف ضلالات احمد بن تيميه
عبدالله الهروى، چاپ چهارم، بيروت، دارالشاريع، ١٤١٩، ٤٩٤ ص، وزيرى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است تا كژ انديشىها و وارونه گويىهاى ابن تيميه را وا گويد، و از گمراهىها و گمراهى آفرينىهاى وى پرده بر گيرد. مؤلف از عالمان اهل سنت و *٨٠* از منتقدان جدى وهابيگرى است. شناخت ابن تيميه، آشنايى با ابن قيم جوزى، آشنايى با محمد بن عبد الوهاب، آراى ابن تيميه در عقايد و مسائل هستىشناسى تناقضها و تهافتهاى او در اين زمينه، ديدگاه ابن تيميه درباره شفاعت، توسل، زيارت، انحراف از على(ع) و انكار او فضايل مولى را، مخالفت وى در مسائلى با اجماع مسلمانان بدعتها و انحرافهاى وهابيان و... از جمله مطالبى است كه مؤلف در اين كتاب عرضه كرده است.
تسامح آرى يا نه؟!
جمعى از نويسندگان، چاپ اول، قم، مؤسسه فرهنگى انديشه معاصر - نشر خرم، ١٣٧٧، ٣٨٩ ص، وزيرى.
تسامح اكنون در شمار نظرياتى است كه توجه بسيارى از پژوهشيان را به خود جلب كرده است. اين موضوع بويژه در پيوند با اسلام از مباحث مهم اجتماعى و سياسى امروز است كه عالمان از منظرهاى مختلف بدان نگريستهاند. مؤسسه فرهنگى انديشه معاصر كه به نشر پژوهشها و انديشههاى گره گشاى روزآمد همت ورزيده است، آهنگ آن دارد كه مجموعه نگاشتههاى در حد مقاله را درباره تسامح و ابعاد آن نشر دهد. و اين نخستين مجلد از مجموعهاى است كه احتمالاً به چهار جلد فراز آيد. عناوين برخى از مقالات آن چنين است: در حكمت تساهل، آزادگى و تسامح، جمود در برخورد، تساهل و تسامح دينى، سيماى اسلام، مدارا و غلو در تعصب، دعوت بى چماق، تسامح ما در تمدن انسانى اسلام، روح سماحت در كالبد شريعت، تسامح در اسلام يا در دار السلام و...
پاسخ به شبهات پيرامون ولايت فقيه
على شيرازى، چاپ اول، قم، دارالصادقين، ١٣٧٧، ١١٣ ص، وزيرى.
مؤلف كوشيده است در اين مجموعه به برخى از سؤالها و شبههها درباره ولايت فقيه پاسخ گويد. مطالب كتاب چنين است: ولايت مطلقه چيست؟ نقش مردم و مشروعيت ولايت فقيه، اعتراض به ولايت فقيه، ولايت و استبداد دين و سياست، حكومت و تكليف، دين و اعمال ولايت، حكومت اسلامى و دموكراسى، عزل ولى فقيه، رهبرى و شورا احكام ولايى دين و سياست و...
قرآن و حديث
البلاغه عند المفسرين
رابح دوب، چاپ اول، قاهره، دارالفجر للنشر و التوزيع، ١٤١٨، ٥٦٨ ص، وزيرى.
قرآن كريم در اوج بلاغت است و بلاغت از جمله جلوههاى اعجاز و مانند ناپذيرى آن. اين ويژگى از قرآن كريم را عالمان و مفسران از ديرباز به بحث نهاده و درباره آن و چگونگىهايش قلم زدهاند. مؤلف در اين كتاب كششها و كوششهاى مفسران را درجهت بر نمودن جنبههاى بلاغى قرآن تا قرن چهارم گزارش كرده است.
وى ابتدا از بلاغت، چگونگى شكلگيرى پژوهشهاى بلاغى، نقش قرآن در تطور بحثهاى بلاغى بحث كرده و آنگاه نمونههاى عينى اين بحث را در آثار مفسران از جمله هود بن محكم هوارى، يحيى بن سلام بصرى، طبرى و... پىگيرى كرده است.
تسهيل الوصول الى المعرفة اسباب النزول
خالد عبدالرحمن على، چاپ اول، بيروت، دارالمعرفه، ١٤١٩، ٤٠٧ ص، وزيرى.
مؤلف در اين كتاب روايات مرتبط با اسباب نزول را از تفسير طبرى و ابن جوزى و قرطبى و ابن كثير و اسباب النزول نيشابورى و سيوطى گردآورده و در هم آميخته، مكررات را حذف كرده و با استناد دقيق به منابع، گزارش كرده است. مؤلف گاه توضيحاتى كوتاه درباره روايات آورده و گاهى نقلهاى تفاسير ياد شده را با كتابهاى حديثى نيز سنجيده است.
اسلوب السخرية فى القرآن الكريم
عبدالحليم حفنى، چاپ اول، قاهره، الهيئة المصرية العامه للكتاب، ٤٥٠ ص، وزيرى.
اديان الهى چون در جامعه حضور مىيافتند و پيامبران چون شعارهاى خود را فراز مىآوردند، معارضان در برابر آنان ايستاده با شيوههاى گونه گون مبارزه مىكردند تا مگر از گسترش آيين حق جلو گيرند. يكى از آموزندهترين آموزههاى قرآن بر نمودن شيوههاى مبارزه مخاصمان انبيا در مقابل حق و حقداران رسولان الهى است. «استهزاء»، «تمسخر» از جمله شيوههايى است كه معارضان در برابر انبيا به كار مىگرفتند.
مؤلف در اين كتاب ابعاد اين جريان را باز گفته و چگونگى آن را تحليل كرده است. انگيزههاى استهزاء، استهزاء و جنگ روانى، تمسخرهاى اجتماعى يهوديان و استهزاء منافقان، مشركان و تمسخر و... از جمله عناوين اين كتاب است.
المدخل الى التفسير
عبدالحميد جعرانه، چاپ اول، قاهره، مكتبة الزهراء، ٥٤٦ ص، وزيرى.
اين كوششى است درباره مقدمات فهم قرآن و توضيح و تبيين از برخى مباحث علوم قرآنى و تفسير در ديدگاههاى مختلف، جمع قرآن و تدوين آن، اصول تفسير با عناوين بيان قرآن از قرآن، تبيين سنت از قرآن، مدارس تفسيرى قرائتها و پيوند آنها با تفسير، فرق بين تأويل و تفسير، حذف و تكرار در قرآن، ترجمه قرآن از جمله مباحثى است كه در اين كتاب آمده است.
سر الاعجاز
عودة الله منيع القيس، چاپ اول، اردن - بيروت، دارالبشير - مؤسسة الرساله، ٣٦٨ ص، وزيرى.
در بلاغت قرآنى از جمله بحثهاى دلپذير و ارجمند تبيين چگونگى گزينش واژههاست. برخى از اديبان و قرآن پژوهان معاصر بدين نكته توجه كرده و حقايق بس آموزندهاى از *٨١* قرآن را عرضه كردهاند. از جمله بحثهاى مرتبط با اين موضوع چگونگى گزينش واژهها با ساختارهاى مختلف و از يك ماده است. به مثل از ماده «خ - س - ر» گاه «خسران» آمده است و ديگر گاه «خساره» و بالاخره «خسر» و... و يا «نِعمت، نَعمَت، نعيم - نعماء» و... مؤلف در اين كتاب كوشيده است تا رمزها و رازهاى اين گزينشهاى گونه گون را برنمايد. مؤلف در آغاز كتاب از اعجاز قرآن بحث كرده است و از وجوه اعجاز و اعجاز بيانى قرآن.
المرثه فى القرآن و السنة
خالد عبدالرحمن عك، چاپ اول، دمشق، الحكم، ١٤١٩، ٥٧٨ ص، وزيرى.
آقاى عبدالرحمن على از مفسران، قرآن پژوهان و فقيهان دمشق است و آثار سودمندى را رقم زده است. او در اين كتاب در دو بخش شخصيت زن را از ديدگاه قرآن و سنت به بحث نهاده است. در بخش اول از احكام مرتبط با زن در قرآن سخن گفته است و در باب دوم از احكام مرتبط با زن در سنت نبوى.
حقوق والدين در قرآن، حقوق زن در قرآن، آداب اجتماعى زن در قرآن، چگونگى پوشش و رفتار و رويارويى مردان با زبان در آيات قرآن و احكام طلاق در قرآن از جمله بحثهاى اين كتاب است.
ام القرآن و السبع المثانى
ابراهيم احمد شلبى، چاپ اول، مصر - طنطا، دارالبشير، ١٤١٨، ٤٢٥ ص، وزيرى.
تفسيرى گسترده درباره سوره حمد كه جنبه فقهى آن غالب بر جنبههاى ديگر است. مؤلف در اين كتاب از نامهاى سوره حمد، مانند ام القرآن و سبع المثانى، سخن گفته است و آنگاه به مكى و يا مدنى بودن پرداخته و ذكر كرده است كه سوره حمد مكى است. مذاهب مختلف در چگونگى قرائت از ديگر مباحث كتاب است؛ همچنين بحثى كوتاه درباره ترجمه قرآن، روايى و ناروايى آن.
تفسير جامع آيات الاحكام
زين العابدين قربانى، چاپ اول، تهران، نشر سايه، ١٣٧٧، ٣٤٨ ص، وزيرى.
مؤلف به آهنگ نگاشتن تفسيرى جامع از «آيات الاحكام» اين مجموعه را رقم مىزند كه پيشتر چهار مجلد آن نشر يافته و به هنگام نشر به اجمال از آنها سخن گفتهايم.
اين مجلد را مؤلف يكسر به بحث از ولايت فقيه و حكومت اسلامى ويژه ساخته است، و در آن از رابطه دين، سياست، حكومت و چگونگى انطباق اسلام با مقتضيات زمان، ولايت و حكومت از ديدگاه قرآن، تفسير «اولو الامر»، شرح و تفسير رواياتى كه به «ولايت فقيه» دلالت مىكند، نقد و بررسى آرا در اين زمينه، پاسخ گفته است.
در پايان اشكالات مطرح شده بر ولايت فقيه است و پاسخ بدانها.
الحج و العمره فى الكتاب والسنه
محمدى الريشهرى، چاپ اول، قم، مؤسسه دار الحديث الثقافيه، ١٣٧٧، ٤٠٤ ص، وزيرى.
اين كتاب جمع و تدوينى است دقيق، سهل الوصول و كارآمد از آيات و روايات مرتبط با حج. در بخش اول آيات واحاديث مرتبط با مكه گزارش شده است و در بخش دوم آنچه مرتبط با مدينه است. فصل اول ويژه حرم است كه در آن نامهاى مكه، ويژگىهاى مكه، حدود حرم و آداب دخول مكه و... گزارش شده است. و در فصول بعدى از مسجد الحرام، بيت الله الحرام حج و چگونگى آن واجبات حج و چگونگى حج گزارى پيامبران بر اساس روايات تبيين شده است.
دربخش دوم، از مدينه النبى و فضيلت آن، مسجد النبى، زيارت پيامبر، زيارت حضرت زهرا، زيارت امامان(ع) و ثواب زيارت آنها بحث شده است. گزارش روايات منابع فريقين ديده شده و در نقلها، ضمن عرضه منابع بسيار اختلاف نقلها سنجيده شده و در پانوشتها ياد شده است.
الصلاة فى الكتاب و السنة
محمدى الريشهرى، چاپ اول، قم، مؤسسه فرهنگى دار الحديث، ١٣٧٦، ٢٥٦ ص، وزيرى.
اين كتاب جمع و تدوينى است از آيات و روايات مرتبط با وجوب نماز، حكمت نماز، نماز قبل از اسلام، فضيلت نماز، ويژگىهاى نماز، آداب ظاهرى و باطنى نماز، آداب ركوع و سجود در نماز، آثار نماز و آثار ترك آن، تعقيبات نماز از جمله عناوين فصول كتاب است. روايات بر اساس منابع فريقين و با تكيه بر منابع بسيارى گزارش شده است. در پانوشتها افزون بر توضيحاتى درباره بخشهايى از متن روايات، به اختلاف نقلها و نيز چگونگى و اسناد گاه توجه شده است.
مشكاة الانوار فى غرر الاخبار
الطبرسى - تحقيق: مهدى هوشمند، چاپ اول، قم، مؤسسه فرهنگى دار الحديث، ١٣٧٧، ٦١٦ ص، وزيرى.
«مشكاة الانوار» از آثار بس ارجمند و مهم اخلاقى - روايى است كه درده باب، روايات اخلاقى را گزارش كرده است. ايمان و اسلام، شيعه و چگونگى آنها و آداب شايستگىهاى آنها، محاسن و مساوى اخلاق، آداب معاشرت و... از جمله عناوين كتاب است.
محقق متن كتاب را بر اساس نسخه چاپ شده آن و دو نسخه خطى مقابله و تصحيح كرده و آنگاه به منبع يابى روايتها پرداخته و متن تصحيح شده را با منابع و مصادر احاديث نيز سنجيده، و اختلاف نقلها را در پانوشتها ياد كرده است و گاه نيز در پاورقىها توضيحاتى درباره متن و سند احاديث آورده است.
در پايان و در صفحه ٥٨٧ عنوان فهارس آمده است، اما جز فهرست آيات و منابع، *٨٢* فهرست ديگرى در كتاب نيست.
رساله فى بيان استجابة الدعا
السيد ابن الحسن الطباطبايى، چاپ اول، قم، مؤسسه الامام الهادى(ع)، ١٣٧٦، ٩٣ ص، رقعى.
رسالهاى است كوتاه درباره چگونگى دعا و استجابت آن و شرايط استجابت. محققان كتاب را بر اساس نسخه موجود در كتابخانه آيت الله العظمى نجفى مرعشى تصحيح كرده و آيات و روايات و اقوال متن را منبع يابى كردهاند و در پانوشتها گاه توضيحاتى در تبيين مطالب متن آوردهاند و در مقدمهاى دراز دامن از شرح حال، آثار و سوانح زندگانى حكيم سخن گفتهاند.
فقه و حقوق
تحقيق عن مسألة الغناء (الموسيقى)
فى نظرة الشيخ الاعظم المحقق الانصارى
محمد هادى معرفت، كنگره جهانى دويستمين سالگرد تولد شيخ انصارى، ١٣٧٣ ش، ٢٩ ص.
مؤلف در اين رساله، به بحث از حكم و موضوع غنا از نظر شيخ انصارى و نقد و بررسى آن پرداخته است.
مؤلف مىنويسد: شيخ انصارى از نظر حكم معتقد است كه غنا حرمت ذاتى ندارد و تنهاعناوين ديگرى از قبيل «لهو» و «باطل مضل» است؛ پس ملاك حرمت نزد شيخ انصارى عنوان «لهو مضل» است. و پس از نقل كلمات اله لغت غنا را تعريف مىكند.
سپس به بررسى دليل كسانى پرداخته كه حرمت غنا را ذاتى مىدانند و گويد: تنها دليل آنان رواياتى است كه قول زور را به غنا تفسير نموده است. سپس در پاسخ مىگويد اين روايات مطلق غنا را نمىگويد، بلكه غنايى كه مشتمل بر كلام باطل باشد. در اين بخش نويسنده كتاب با عقيده شيخ انصارى كاملاً موافق است.
سپس به بررسى موضوع غنا از نظر شيخ انصارى پرداخته و گويد: شيخ معتقد است كه غنا خارجاً هميشه همراه با لهو و باطل است و هيچ گاه از عناوين حرام منفك و جدا نيست، ولى اگر بر فرض غنايى وجود داشت كه لهوى نبود شيخ انصارى آن را حرام نمىداند.
مؤلف كتاب در اين جا به شدت با شيخ انصارى مخالفت ورزيده، مىگويد: از قديم گفتهاند «فقيه در حدس خود متهم است» و شيخ انصارى نيز در شهرهاى مذهبى دزفول و كاشان و نجف اشرف مىزيسته و اطرافيان او فقط عدهاى از مؤمنين و طلاب بودهاند، پس حدس او مطابق با واقع و خارج نيست؛ علاوه بر آن كه شيخ هيچ شاهدى بر اين حدس خود ندارد مخصوصاً كه اگر غنا مساوى با لهو باطل مضل باشد. در اين صورت هرگز قابل تخصيص و استثنا نيست، در حالى كه يقيناً غنا در بعضى موارد تخصيص خورده است و همين تخصيص دليل است كه غنا مساوى با باطل مضل نيست. همچنين احاديث مدح تحسين صوت و نيز ترجيع صورت را دليل قرار داده كه غنا در قراءات قرآن جايز است.
سپس به بحث از ماده پرداخته كه آيا محتواى كلام در غنا بودن يا نبودن صوت تأثيرى دارد يا خير.
به هر حال اين كتاب به رغم حجم اندك آن حرفهاى جديد و مهم و نكتههاى دقيق فقهى دارد.
قواعد فقهى - بخش قضايى
سيد مصطفى محقق داماد، چاپ اول،تهران، مركز نشر علوم اسلامى، ١٣٧٧، ٢٦٧ ص، وزيرى.
مؤلف پيشتر قواعد فقهى بخش مدنى را در دو جلد منتشر كرده بود و اكنون جلد سوم را در پيش روى داريم در بخش قضا.
مؤلف در بخش اول كتاب از آيين قضاء در تمدن اسلامى سخن گفته است و در بخش دوم از آيين دادرسى و منابع آن در روزگار رسول الله(ص)، خلفا و روزگار امويان و عباسيان. و در ادامه آناز شرايط و صفات قاضى و بالاخره از قضاوت در ايران از روزگار مغول تا پس از انقلاب اسلامى و در پايان بررسى ادله اثبات دعوى.
آنگاه فصلهاى بعدى است با بخشهاى مختلف و در تبيين توضيح قواعد فقهى - قضايى. قاعده بينه، قاعده اقرار، قاعده من ملك، ولايت حاكم بر ممتنع قاعده دادرسى غيابى، در بحث از همه اين قواعد. ابتدا اصل بحث و تعريف مسأله روشن مىشود و آنگاه مدارك آن گزارش مىشود، سپس ابعاد آن و در پايان نكات مرتبط با آن.
از جمله برجستگىهاى اين اثر مطالعه گسترده مؤلف و سامان بخشى به مباحث به گونهاى تطبيقى با فقه اسلام و نيز دستگاههاى حقوقى ديگر است.
مؤلف كه از حقوق دانان برجسته كشور و از دانش آموختگان حوزوى است، با اشراف به بحث در منابع دينى و افزون بر آن حقوقى ايرانى و غربى و... توانسته است اثرى خواندى ارائه دهد.
تاريخ و شرح حال
تاريخ مختصر ادبيات ايران
عباس اقبال آشتيانى، چاپ اول، تهران، نشر هما، ١٣٧٦، ٢١٠ ص، وزيرى.
اقبال آشتيانى از پژوهشگران و مؤلفان بلند آوازه اين ديار است، و آثارش به دقت و استوارى مشهور. وى آهنگ آن داشته است كه تاريخ ادبيات فارسى را از كهنترين روزگاران تا دوره معاصر به گونهاى فشرده در شش دوره بنگارد (ص ١٠٨)، اما فقط به نگارش دوره اول از آن شش دوره يعنى تا ظهور غزنويان توفيق مىيابد. مؤلف ابتدا از ادب، اقسام، فوايد و اهميت آن سخن گفته است و آنگاه از ادبيات در دوره هخامنشى، در دوران سلوكى و اشكانى ساسانى، زبانهاى دوره ساسانى و سپس ادبيات ايران *٨٣* بعد از اسلام.
آغاز شعر فارسى، قديمىترين اشعار و اولين شعراى فارسى، آغاز نثر فارسى شعراى عصر سامانى، شاعران قبل از قرن پنجم هجرى، نثر و نثر نويسان و معرفى پارهاى از متون ادب فارسى از جمله مطالبى است كه در اين نوشتار كوتاه و سودمند آمده است. كتاب بر اساس نسخه دست نوشت آن و به همت آقاى مير هاشم محدث تصحيح و نشر يافته است.
ابى بن كعب
شحات السيد زغلول، چاپ اول، قاهره، الهيئه المصريه العامة للكتب، ٣٦٥ ص، وزيرى.
اين كتاب پژوهشى است درباره ابى بن كعب، شخصيت، تفسير، مدرسه تفسير و قرائت و مصحف وى سامان يافته است.
زندگانى ابى بن كعب، ابى و حجيت نص قرآن، ابى و قرائت قرآن، ابى و حفظ قرآن، ابى و كتابت قرآن، ابى و حديث، ابى در محضر رسول الله(ص)، مدرسه تفسير ابى در مدينه، شاگردان ابى، مصاحف قرآن و مصحفهاى شهرها و آبادىها، چگونگى مصحف ابى از جمله عناوين و فصول اين كتاب است.
سيرى در زندگانى امير المؤمنين(ع)
سيد حسن امين، ترجمه رضا رجب زاده، انتشارات رستگار، مشهد، ١٣٧٧، ٢٣٢ ص، رقعى.
اين كتاب مجموعهاى است از مقالاتى كه تنى چند از متفكران در تبيين و تفسير زندگانى، سيره و مواضع امام على(ع) نگاشتهاند. اين مقالات درمجموعه ارجمند «دايرة المعارف الاسلاميه الشيعيه» به چاپ رسيده است. مباحث كتاب با گزارش چگونگى وفات ابوطالب(ع) آغاز شده و آنگاه با گزارش فرزندان امام(ع) و همراهى مولى با پيامبر(ص) و... ادامه يافته است. صفات امام(ع)، سياست علوى، مبانى و شيوههاى سيره امام(ع) و تبيين ابعاد حاكميت امام(ع)، چگونگى شكلگيرى جنگهاى روزگار امام(ع) و پى آمدهاى آن، خطبههاى امام(ع) در نهج البلاغه و آموزههاى طرح شده در نهج البلاغه، از جمله مباحث خواندنى اين كتاب است.
در بخش ديگرى از كتاب با عنوان «شيعه و جايگاه آن در ميان فرق اسلامى» از شيعه و چگونگى شكلگيرى آن سخن رفته و از سير تشيع در تاريخ بحث شده است و در بخشى از آن به نقد ديدگاه هاى كسانى چون احمد امين درباره تشيع پرداخته و نقد شده است.
تاريخ آثار نجومى در دوره عثمانى ج ١ و ٢ به زبان تركى و با عناوين انگليسى
احسان اوغلو، رمضان چچن، جواد ايزقى، جميل آكپينار، احسان فضل اوغلو. استانبول، مركز مطالعات تاريخ، فرهنگ و هنر اسلامى، ١٩٩٧.
كتاب نتيجه ده سال تحقيق در چهارچوب پروژه وسيع تحقيقاتى مركز مزبور درباره تاريخ علوم در جهان اسلام است. هدف اين پروژه نشان دادن و معرفى مشاركت دانشمندان مسلمان در پيشبرد دانش در حوزههاى مختلف علمى در طول سدههاى گذشته است. اين پروژه از روزهاى نخست فعاليت مركز، براى پوشش دادن به همه شاخههاى علوم طبيعى و رياضى تا آن جا كه ممكن بوده، فعاليت داشته و به سلسله شرح حالهايى از فهرست نگاران آثار علمى رشتههاى گوناگون منجر شده است.
نخستين مرحله اين پروژه مربوط به مجموعه آثار نجومى مىشود كه در دوره عثمانى (١٩٢٢-١٢٩٩) نوشته شده است. مجموع دستاوردها درباره تاريخ آثار علمى دوران عثمانى در دو جلد چاپ شده است.
مباحث كتاب شامل معرفى فضاى فرهنگى و علمى كه در سايه حكومت سلجوقيان آناتولى به وجود آمده بود، تلاش و فعاليت مدرسها، بيمارستانها، حاكمان علاقهمند به دانش، مراكز علوم نجوم، آثار پارهاى از منجمان آن دوره، تأثير مدرسه نجومى مراغه در سلجوقيان و عثمانيان، كارهاى منجمانى كه همزمان يا قبل از عثمانىها در خارج از حوزه جغرافيايى عثمانيان يا بيرون از نفوذ فعاليتهاى عثمانى زندگى مىكردند و نيز مؤسسات نجومى دوره عثمانيان است.
كتاب به دو بخش اصلى تقسيم مىشود. بخش نخست به معرفى آثارى مىپردازد كه نويسندگان آن شناخته شدهاند و از قديمىترين آثار تا كنون بر پايه تاريخ نشر، تنظيم شده است. اين بخش شامل شرح حال ٥٨٢ نويسنده است.
بخش دوم آثار نويسندگانى را در بر دارد كه نويسندگان آنها ناشناسند.
مجموعه آثار منجمان كه در اين كتاب گزارش شدهاند ٢٤٣٨ است. كتاب ده نوع نمايه و فهرست دارد. اكثر مقالات در جلد اول است و جلد دوم شامل نمايهها و فهرستهاست.
اميد است اين پژوهش ژرف درباره تلاش علمى در ارتباط با نجوم در دوره عثمانى، خلأيى را كه در پژوهشهاى تاريخ علم و فرهنگ وجود دارد، پر كند.
خرد غربى و آموزش (مطالعات اسلامى قرن هفدهم در لندن)
ج. ج. تومر. لندن، گلرندم، آكسفورد، ١٩٩٦، ٣٨١ ص
با توجه به پوشش وسيع و گسترده اين پژوهش و تكيه اصلى بر منابع اوليه، خلأ آگاهى از مطالعات اسلامى در عصر طلايى يعنى از قرن شانزدهم تا هفدهم ميلادى را پر كرده است.
پژوهش غالباً بر منابع اصلى از قبيل: دست آورد، همكارى و ديگر آثار دانشوران در حوزه پژوهشهاى اسلامى تكيه دارد و توسط منابع دست دوم از قبيل شرح حال دانشمندان و نخستين پژوهشها درباره موضوع مورد بحث، تأييد شده است.
نويسنده با نگاه گذرا به پس زمينههاى قرون وسطى، عوامل اصلى علاقه قابل توجه به *٨٤* مطالعات اسلامى در انگلستان را - كه از اواخر قرن شانزدهم شروع شده - تبيين كرده است. در ضمن خلاصهاى از پيشرفتهاى همگون در ديگر كشورهاى اروپايى در دوره مورد پژوهش را مىآورد. هدف و محدوده اصلى كار وى قرن هفدهم انگلستان است و مراكز عمدهاى كه مطالعات اسلامى در آنها شكوفايى داشته از قبيل كمبريج، آكسفورد و ديگر دانشگاهها و نيز تلاش دانشمندان مهمى كه در اين حوزه پيشگام بودند. نويسنده در پى ارائه شرح حال دانشوران نيست، بجز چند شخصيت برجسته از قبيل راكوك و Grearest كه شرح حال آنان به طور دقيق تبيين نشده است. در اين پژوهش مهمترين گفتار، درباره توسعه و وفور كتب ادبى و مجموعههاى عربى و ديگر نسخ اصلى در كتابخانههاى انگليسى در دوره مورد بحث است. دو فصل اخير كتاب بحث و گفتگو درباره علل كاهش مطالعات اسلامى در انگلستان و ديگر كشورهاى اروپايى در سده هيجدهم است.
كتاب اطلاعات گرانقيمتى در بر دارد و درباره پيشرفت آگاهى در اروپا درباره فرهنگ اسلامى راهگشاست؛ موضوعى كه قبلاً اطلاعى درباره آن وجود نداشت.
تومر (Toomer) استاد دانشگاه ممتاز تاريخ رياضيات دانشگاه براون و وابسته به كرسى تاريخ علوم دانشگاه هاروارد است.
فصل صبر
حميد بصيرت منش، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ٢٢٨ ص، رقعى.
مجموعهاى است از خاطرههاى پزشكان امام خمينى(ره) و منسوبين آن بزرگوار از روزهاى بيمارى وى. حجت الاسلام و المسلمين حاج سيد احمد خمينى(ره)، دكتر ايرج فاضل، دكتر على اشراقى، دكتر سيد محمد سيادتى از جمله كسانى هستند كه خاطرات آنها در اين مجموعه آمده است.
امام و دفاع مقدس
مجموعهاى از خاطرهها. چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ١٥ ص، رقعى.
بخش اول از مجموعه خاطرات رزمندگان است. كه پس از ويرايش و نزديك ساختن زبان گفتارى به نگارش با عنوان (يادها) نشر يافته است. در اين مجموعه تلاش بر اين است كه رزماوران و حاضران در جبههها از خاطراتى بگويند كه به گونهاى مرتبط با امام(ره) بوده است. اين مجموعه، بسيار خواندنى است و نشانى از صلابت، استوارى، شكستناپذيرى ،تدبير دقيق در اوج دشوارىها، حق نگرى و حق گرايى امام(ره) - رحمت بى كران الهى بر آن روح منور باد.
خمينى در انقلاب
محمد جواد مرادى نيا. چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ٧٦٤ ص، رقعى.
در اين كتاب مؤلف بر اساس خاطرات شاهدان عينى و مشاهدات خود و اسناد موجود در ساواك رخدادهاى انقلاب اسلامى در خمين - زادگاه رهبر كبير انقلاب اسلامى امام خمينى(ره) - را از سال ١٣٤٠ تا ١٣٥٧ گزارش كرده است.
«خمينى در انقلاب» روايتى است دست اول از رخدادهاى انقلاب اسلامى در خمين كه بايد آن را يكى از نمونههاى شايسته و دقيق «تاريخ محلى» دانست. كتاب در دو بخش سامان يافته است، بخش اول حوادث ١٣٤٠ تا ١٣٥٥ با عناوين، از درگذشت آيت الله بروجردى تا تحريم عيد نوروز حوادث ١٣٤٢، تبعيد امام و پىآمدهاى آن، زندگى و شهادت حجت الاسلام سيد كاظم قريشى، شكلگيرى محفلهاى انقلابى، بخش دوم گزارش حوادث ١٣٥٥-١٣٥٧ با عناوين فصول: گرايش وسيع جوانان به مسجد، در انتظار طوفان، مبارزه، مقاومت، پيروزى، بهمن طلوع خورشيد از غرب.
ادبيات
ادبيات انقلاب، انقلاب ادبيات
جمعى از نويسندگان، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى،١٣٧٧ ٢٦٨ ص، وزيرى.
در مهر ماه سال جارى (١٣٧٧) كنگرهاى به انگيزه ارزيابى ادبيات معاصر و به عنوان تأثيرپذيرى آن از مرجعيت دينى و درك پرتوهاى روش و انديشه امام خمينى(ره) در گستره ادب معاصر سامان مىيابد. به اين كنگره بيش از صد مقاله علمى فرستاده مىشود كه اين مجموعه گزيدهاى است از آن مقاله و عناوين برخى از مقالهها بدين قرار است: بازتاب قيام مردمى پانزده خرداد ٤٢ در ادبيات معاصر، امام خمينى و ادبيات عرفانى، سايه سبك هندى بر غزل عصر انقلاب، انقلاب اسلامى و ادبيات عاميانه تأثير انقلاب اسلامى و جنگ تحميلى در ادبيات داستانى.
باغ ستارهها
جمعى از نويسندگان، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ٥٠٤ ص، رقعى.
«باغ ستارهها» عنوانى است زيبا براى مجموعهاى از قطعات و مقالات ادبى در ستايش و رثاى امام خمينى(ره). مقالات و قطعه غالباً با نثرى روان، شكوهمند و احساسى به قلم آمده است و همه نشانگر حضور شگرف آن عزيز از دست رفته در اعماق جان اين امت است. بواقع اين نويسندگان اين همه را از جان و دل و ذهن و زبان همگان گفتهاند. سوزشى كه در مقالات و قطعههاى مرتبط با رثاى امام(ره) است، بسى دلپذير و جانسوز است و نشانى از تپيدن قلبها و به اشك نشستن چشمها و...
بررسى لغت نامه دهخدا
رضا استادى. چاپ اول، قم، ارزشمند، ١٣٧٧، ١٨٤ ص، رقعى.
در اين كتاب مطالب لغت نامه دهخدا در ذيل *٨٥* هشت عنوان بررسى شده و ناراستىهاى آن نموده شده است. غلطهاى واضح و مطالب نادرست، تجليل از افراد خائن، معرفىهاى بد و يا نارسا از شخصيتهاى دينى شناخته شده، يادكرد مطالبى كه به عقيده صريح شيعه درست نيست، مطالب زننده راجع به بنيادهاى دينى، تجليل از حاكمان ستم پيشه، زياده گويى نامناسب درباره بهائيت و يادكرد اشعار ناروا و ناهنجار ذيل همه اين عناوين موارد عيناً آورده شده و موارد آدرس داده شده است.
مجموعهها
مجموعه مقالات ج ١
جمعى از نويسندگان. چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ٦٣٨ ص، وزيرى.
در خرداد ماه سال ١٣٧٦، و در هشتمين سالگرد ارتحال حضرت امام خمينى - رضوان الله عليه - مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره) براى شناسايى و شناساندن آرا و انديشههاى امام(ره) كنگرهاى بين المللى برگزار كرد با عنوان «امام خمينى و احيا تفكر دينى». حضور عالمان، متفكران و انديشوران در اين مجمع چشم گير بوده است. آنان موضوع ياد شده را از زواياى مختلف و از منظرهاى گونه گون به بحث نهادهاند، احياء تفكر دينى از منظر تحول گفتمان ترقى در ايران معاصر، احيا «هويت اسلامى» در نهضت امام خمينى، امام خمينى در احياى انديشه انتظار، امام خمينى و احياى سنتهاى مذهبى، امام خمينى و احياى تفكر فقر ستيزى و عدالتخواهى اسلامى و... از جمله عناوين مقالات اين مجموعه است.
مجموعه مقالات ج ٢
جمعى از نويسندگان، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ٥٣٤ ص، وزيرى.
مجموعه دوم از مقالات كنگره ياد شده است، و عناوين برخى از مقالات آن بدين قرار است: احيا تفكر ظلم ستيزى و عدالتخواهى اسلام در انديشه سياسى امام خمينى، امام خمينى و احيا شخصيت زن مسلمان، اسلام، زن، فمينيسم به قرائت امام خمينى، امام خمينى محيى حكومت اسلامى، جامعهشناسى زن در مقايسه با مرد در ديدگاه امام خمينى، نظريه امام خمينى، احيا بندگى در پايان قرن بيستم، احيا شخصيت زن از ديدگاه امام خمينى، امام خمينى و احيا انتظار فرج، امام خمينى و احيا نماز جمعه، مقايسه ميان الهيات آزاديبخش و جهاد امام خمينى و...
مجموعه مقالات ج ٣
جمعى از نويسندگان، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٧، ٤٩١ ص، وزيرى.
مجلد سوم از مجموعه مقالات ارائه شده در كنگره ياد شده است. عناوين برخى از مقالات آن بدين قرار است: رهيافتى بر روششناسى احياء دين، درآمدى بر الگوى نوين مرجعيت و رهبرى، انقلاب ادبى در پرتو مكتب امام، رويكرد غرب نسبت به پديده بنيادگرايى اسلامى، امام خمينى و انديشه پيوند حوزه و دانشگاه، موقعيت آينده اسلام و ديگر اديان در صحنه بين المللى، رسالت بين المللى انقلاب اسلامى و...
تأملى بر احياء تفكر دينى
گفتگوها. چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ١٣٧٦، ١٦٠ ص، وزيرى.
اين مجموعه نيز از آثار كنگره ياد شده است. در اين مجلد گفتگوها و ميزگردها در موضوع كنگره گزارش شده است.
در اين گفتگوها از مفهوم «احياء تفكر دينى و اصلاح تفكر دينى» نقش امام در احياء تفكر دينى. جايگاه مردم در نظام اسلامى در منظومه فكرى امام، احياء تفكر دينى از منظر فقه سياسى، احيا فكر دينى در واقعيت اجتماعى، احيا تفكر دينى از منظر جامعهشناسى سياسى سخن رفته است.
*
تدوين، چاپ و نشر مجموعهاى با عنوان «ميراث اسلامى ايران» حركتى بود ارزشمند در جهت بازآفرينى و نشر برخى از رسالههاى خرد فرهنگ اسلامى. پيشتر مجلدات متعددى از آن را معرفى كردهايم. اكنون فهرست شمارههاى ٦-١٠ را براى آشنايى و اطلاع محققان يكجا مىآوريم و يادآور مىشويم كه اين مجموعه گرانقدر پس از شماره دهم ديگر نشر نخواهد يافت.
آينه پژوهش
فهرست رسالههاى جلد ششم
١. المعتمد من مذهب الشيعة الامامية. شيخ سديد الدين محمود بن على حمصى رازى(؟). به كوشش محمدرضا انصارى قمى، ص ١١-٣٤.
٢. رسالة فى علم الكلام. نوشته يكى از متكلمين قرن نهم هجرى به كوشش محمد رضا انصارى قمى، ص ٣٥-٤٧.
٣. رساله (واجب الاعتقاد على جميع العباد) از علامه حلى(ره).
٤. رساله (عقيدة محمد بن مكى) از شهيد اول(ره).
٥. رساله (فى بيان ما يجب اعتقاده فى مذهب الامامية) از متكلمى گمنام.
٦. رساله (رسالة فى العقيدة) از محقق حلى(ره)، به كوشش محمد رضا انصارى قمى، ص ٤٧-٦٩.
٧. رساله شكوائيه. سيد ذاكر بفرويى. به كوشش حسين مسرت، ص ٧٠-٨١.
٨. برگى از تاريخ زنجان. برگزيده از كتاب سرگذشت يك ساله. نگارش مرحوم آيت الله العظمى حاج سيد احمد حسينى زنجانى(قده) ١٠ ذى قعده الحرام ١٣٣١ - ١٠ ذى قعده الحرام ١٣٣٢. انتخاب و تنظيم *٨٦* سيد محمد جواد شبيرى، ص ٨٣-١٢٦.
٩. رساله خير الامور. آيت الله احمد زنجانى، به كوشش رسول جعفريان، ص ١٢٧-١٧٤.
١٠. رد بر رد قوانين الاصول. ميرزا ابوالقاسم بن حسن گيلانى قمى متوفاى ١٢٣١. به كوشش سيد مرتضى سيفى، ص ١٧٥-٢٢٥.
١١. مصائب العلماء. در شرح احوال آخوند ملا محمد حسين همدانى. تلخيص و تحرير محمود عالمى، ص ٢٢٧-٢٧٣.
١٢. متن فارسى نزهة الزاهد. به كوشش رسول جعفريان، ص ٢٧٥-٣٤٠.
١٣. دو وقفنامه از دو زن. زبيده بيگم و گوهرشاه. به كوشش نزهت احمدى، ص ٣٤١-٣٥٨.
١٤. منتخب عقد الجمان فى حوادث الزمان. مفلح بن حسن الصيمرى. به كوشش منصور داداش نژاد، ص ٣٥٩-٣٩٨.
١٥. رساله در اثبات لزوم وجود مجتهد در عصر غيبت. شيخ على نقى كمرهاى. به كوشش سيد ابوالحسن مطلبى، ص ٣٩٩-٤٣٠.
١٦. تنزيه القميين عن المطاعن. ابوالحسن بن محمد طاهر شريف عاملى. به كوشش رسول جعفريان، ص ٤٣١-٤٦٠.
١٧. فهرست نخسههاى خطى كتابخانه راجه محمود آباد لكهنو. على صدرائى نيا، ص ٤٦١-٤٩٨.
١٨. راپورت مملكت خراسان با بعضى ملحقات آن. سياحت بنده درگاه عالم پناه حاجى محمد ميرزاى مهندس در ارض اقدس. به كوشش قدرت الله روشنى، ص ٤٩٩-٥٨١.
١٩. كتابچه ثبت قرآنهاى نفيس خطى و كتب ادعيه كتابخانه حاج ميرزا محمد حسين خان سپهسالار. گردآورنده حاج سيد محمد بقاء اصفهانى «شرف المعالى». به كوشش سيد محمود مرعشى نجفى، ص ٥٨٣-٦٠٤.
٢٠. شهر آشوب همدانى. ميرزا محمد شفيع همدانى. به كوشش ايرج افشار، ص ٦٠٥-٦٥٢.
سه رساله فلسفى در رد بر شيخيه:
٢١. رسالة الرد على عقائد الشيخيه.
٢٢. محاكمة بالحجة و البرهان الى من له قلب و عينان و مكالمة بالعدل و الاتقان لاولى الافئدة و الايقان.
٢٣. رد عقايد شيخ احمد احسائى. مولى حسن بن عبدالرحيم مراغى. به كوشش محمود طيار مراغى، ص ٦٥٣-٦٦٨.
٢٤. نظم المحاسن و الغرر فى شمائل نبينا سيد البشر. العلامة ابن الحاج. ضبط نصه و قدم له و وضع فهرسه أسعد الطيب، ص ٦٦٩-٦٨٢.
دو رساله نوروزيه:
٢٥. رساله نوروزيه. آقا رضى قزوينى.
٢٦. رساله نوروزيه. محمد باقر خاتون آبادى. به كوشش رسول جعفريان، ص ٦٨٣-٧١٢.
٢٧. وقفنامه مدرسه علميه امام صادق كرمانشاه (عمادالدوله سابق). به كوشش اسماعيل محمدى، ص ٧١٣-٧١٨.
٢٨. تحقيق در مقبره صدر الدين حموى. محمد حسن خان مراغى اعتماد السلطنه. به كوشش محمد سليمانى ساوجى، ص ٧١٩-٧٢٧.
٢٩. گزيده رساله خرنامه. به كوشش مهدى ارجمند، ص ٧٢٩-٧٣٨.
٣٠. بزم غريب (سفرنامه مكه) به كوشش محمد مهدى معراجى، ص ٧٣٩-٨٠٣.
٣١. فوائد معزيه. ابوبكر عبدالله بن احمد اسفرزى. به كوشش ايرج افشار، ص ٨٠٥-٨١٤.
فهرست رسالههاى جلد هفتم
٣٢. ساله در رد بر جماعت صوفيان. على قلى جديد الاسلام (پدر آنتونيو دوژزو پرتغالى). به كوشش رسول جعفريان، ص ١١.
٣٣. زرنديه، داستان نظارت مأمورين شيره ترياك در زرند كرمان در قالب طنز به شيوه موش و گربه زاكانى به كوشش رسول جعفريان، ص ٥٥.
٣٤. احوال آيت الله ميرزا حسن سبزوارى. به قلم خودش روايت مرحوم معلم حبيب آبادى. به كوشش رسول جعفريان، ص ٧١.
٣٥. رسالة فى بيان حكم شرب التتن و القهوة. محمد بن الحسن الحر العاملى. به كوشش رسول جعفريان، ص ٨١.
٣٦. رساله در اخلاق. اقسام مدركات، منطق، الهيات و نجوم، مؤلف مجهول (تأليف در نيمه دوم قرن ششم تا نيمه اول قرن هفتم). به كوشش الهه روحى دل، ص ٩٣.
٣٧. اجازة الحاج محمد زمان الاصفهانى، تحقيق: محمد السمامى الحائرى، ص ١٥٥.
٣٨. اشعار نصرت رازى، شهاب سمنانى و حمزه كوچك ورامينى، همراه با رساله منثور اماميه. به كوشش ايرج افشار، ص ١٨٩.
٣٩. حالات و اخبار دار العلم شيراز و سفر به اصفهان. ميرزا جان شيرازى. به كوشش ايرج افشار، ص ٢٤١.
٤٠. سفرنامه اصفهان، قم و طهران، ميرزا صالح شيرازى، به كوشش ايرج افشار، ص ٢٥٥.
٤١. ديوان على نقى كمرهاى. دكتر ابوالقاسم سرى، ص ٢٨٥.
٤٢. مونس الابرار در رد صوفيان. شيخ الاسلام ملا محمد طاهر قمى. به كوشش محمد رضا ارجمند، ص ٤٢٣.
٤٣. اشعريان قم. محمد على معلم حبيب آبادى. به كوشش ناصر باقرى بيدهندى، ص ٤٣٩.
٤٤. فهرست صد و چهار نسخه خطى. على صدرائى خوئى، ص ٤٦٣.
٤٥. سفرنامه عتبات. امين الشرع خوئى. به كوشش على صدرائى خوئى، ص ٤٨٩.
*٨٧* ٤٦. پنج رساله اعتقادى. به كوشش محمد رضا انصارى قمى، ص ٥٣١.
٤٧. زندگينامه دوازده امام در المقصد الاقصى فى ترجمة المستقصى. كمال الدين حسين خوارزمى. به كوشش ابوالفضل حافظيان، ص ٥٧٩.
٤٨. نضرة الناظرين و نزهة الباصرين. العالم الفاضل السيد اسماعيل التنكابنى رحمه الله. اعداد الشيخ احمد محمد رضا الحائرى، ص ٦٥٥.
٤٩. هفتاد و سه نسخه با ارزش در كتابخانه وزيرى يزد. حسين مسرت، ص ٧٣١.
٥٠. سفرنامه كربلاى معلى. على نائينى صفاء السلطنه. به كوشش صادق برزگر، ص ٧٥١.
٥١. راههاى سيستان. به كوشش منصور صفت گل، ص ٧٦٩.
٥٢. اللمعة التايخية فى بيوتات كربلاء و الغاضرية. العلامة الاديب الشيخ محمد على القصير الحائرى. اعداد الشيخ احمد محمد رضا الحائرى، ص ٨١١.
٥٣. شرح حال ميرزا محمد حسن زنوزى و معاصران وى. از مؤلفى ناشناخته. به كوشش على رفيعى علامرودشتى، ص ٨٥٥.
فهرست رسالههاى جلد هشتم
٥٤. التحفة الجلالية فى انساب الطالبية. علامه نسابه سيد جمال الدين احمد بن على بن عنبه حسنى. به كوشش سيد محمود مرعشى نجفى، ص ١٣-١٢٣.
٥٥. نخبة الزهرة الثمينة فى نسب اشراف المدينة. للعلامة النسابة السيد على بن الحسن بن شد قم الحسينى. به كوشش السيد مهدى الرجائى، ص ١٢٤-١٤١.
٥٦. ترجمه منظوم روضة الشهداء يا داستان سوزناك كربلا. سراينده روحانى و شاعر بلند پايه كرد عبدالله زيور. به كوشش رسول جعفريان، ص ١٤٣-٢٣٦.
٥٧. رسالهاى درباره حروف قرآن و اعجاز آن. فياض. به كوشش جويا جهانبخش، ص ٢٣٧-٢٥٥.
٥٨. احتجاجاتى در استر آباد. فياض. به كوشش جويا جهانبخش، ص ٢٥٦-٢٩٥.
٥٩. صد و يك سخن منظوم عادل. به كوشش جويا جهانبخش، ص ٢٩٧-٣١٦.
٦٠. رساله سير و سلوك. صدر الدين قونوى. ترجمه عبدالغفور لارى، به كوشش حامد ناجى اصفهانى، ص ٣١٧-٣٣٢.
٦١. وجوب حكومت ميرزا محمد نايينى. به كوشش عليرضا دستگردى، ص ٣٣٣-٣٤٨.
٦٢. پهلويات و رباعيات شيخ على نقى كمرهاى. على نقى كمرهاى. به كوشش دكتر سيد ابوالقاسم سرى، ص ٣٤٩-٣٨٠.
٦٣. تذكرة المعاصرين. ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خوئى. به كوشش على صدرائى خوئى، ص ٣٨١-٤٢٧.
٦٤. شصت و هفت نسخه خطى نفيس در يزد. سيد محمد كاظم مدرسى، ص ٤٢٩-٤٦٦.
٦٥. قواعد العقائد او الرسالة الإعتقادية. خواجه نصير الدين الطوسى. به كوشش محمد رضا انصارى قمى، ص ٤٦٧-٤٩٨.
٦٦. الاعتقادات. على بن حسن بن على بن شدقم. زين الدين الحسينى المدنى. به كوشش محمد رضا انصارى قمى، ص ٤٩٩-٥٠٨.
٦٧. غنية المكلفين فى اصول الدين. متكلمى گمنام از قرن هشتم هجرى. به كوشش محمد رضا انصارى قمى، ص ٥٠٩-٥١٢.
٦٨. أرجوزة فى شرح «الياقوت» فى علم الكلام. شهاب الدين اسماعيل ابن العودى الاسدى الحلى. به كوشش محمد رضا انصارى قمى، ص ٥١٣-٥٣٣.
٦٩. آگهى شهان از تاريخ جهان يا سالشمار تاريخ ايران (بخش رخدادهاى سالهاى ١١٩٤-١٣٤٤ ق) «دوره قاجاريه». ميرزا حسن خان جابرى انصارى. به كوشش رسول جعفريان، ص ٥٣٥-٦٢٦.
٧٠. علما و مزارات سمرقند. مؤلف؟ به كوشش م. ارجمند، ص ٦٢٧-٦٥١.
٧١. كتابچه كلام الله و كتب كتابخانه آستان قدس رضوى. به كوشش سيد محمود مرعشى، ص ٦٥٣-٧٧٦.
فهرست رسالههاى جلد نهم
٧٢. المسائل الاربعينية. تاليف شهيد اول (م ٧٨٦) به كوشش رضا مختارى، ص ١٣-٢٤.
٧٣. سياحتنامه يك وقايع نگار روس در ايران (سال ١٨٨٧م / ١٣٠٥ ه) ترجمه سيد عبدالله مترجم روسى. به كوشش محمد گلبن، ص ٢٥-٥٤.
٧٤. فتح قلعه گوك تپه در دوران فرمانروايى ركن الدوله در سيستان و بلوچستان به سال ١٢٩٨ ه.ق. به كوشش محمد گلبن، ص ٥٥-٧٢.
٧٥. فهرست نسخههاى خطى تازه مدرسه نمازى خوى. على صدرائى خوئى، ص ٧٣-١٠٦.
٧٦. تاريخ مشروطيت امين الشرع خويى. به كوشش على صدرائى خوئى، ص ١٠٧-١٧٧.
ثلاثة رسائل قزوينية:
٧٧. مناظرات آيت الله السيد محمد تقى القزوينى مع العلامة الشيخ احمد الاحسائى.
٧٨. حياة آيت الله السيد محمد تقى القزوينى. بقلمه الشريف.
٧٩. حياة العلامة السيد ابوالقاسم التقوى حفيد السيد محمد تقى القزوينى. بقلمه الشريف ايضا. به كوشش عبدالحسين جواهر كلام، ص ١٧٩-١٩٨.
*شش رساله سياسى و اجتماعى مرحوم آيت الله سيد عبدالحسين لارى. به كوشش سيد على ميرشريفى.
٨٠. ولاية الفقيه، ص ٢٠٣.
٨١. قانون مشروطه مشروعه، ص ٢١٧.
٨٢. قانون اتحاد ملت و دولت، ص ٢٣٩.
*٨٨* ٨٣. رساله سؤال و جواب از مصرف اجناس خارجى، ص ٢٤٩.
٨٤. قانون اداره بلديه، ص ٢٥١.
٨٥. بيانيه دفاعيه در جنگ بين الملل اول، ص ٢٦٩.
٨٦. نخبة البشر فى احوال علماء القرن الرابع عشر. محمد كاظم بن احمد بن محمد جعفر الجزائرى الموسوى، به كوش حسين متقى، ص ٢٧٥-٢٩٠.
٨٧. سفرنامه قم (١٣٠٠). جعفر قلى خان. به كوشش حسين متقى، ص ٢٩١-٢٩٨.
٨٨. فوائد رضويه يا مسافرت ارض اقدس خراسان. شيخ اسماعيل فرزند شيخ ابراهيم ديزجى زنجانى (١٣٧٨-١٣٠٩ ق). به كوشش حسين متقى، ص ٢٩٩-٣٣٦.
٨٩. سفرنامه منظوم حج. زوجه ميرزا خليل. به كوشش رسول جعفريان، ص ٣٣٧-٣٩١.
٩٠. حوادث الايام القسم الاول من محرم سنة ١٣٩١ الى شوال سنة ١٣٩٤ (از ٢٣ اسفند ١٣٤٩ تا آبان ١٣٥٣). العلامة الجليل المرحوم الحاج الشيخ عباس الحائرى. اعداد الشيخ احمد محمدرضا الحائرى، ص ٣٩٣-٥٠٨.
٩١. دو شرح و سيزده جواب از قصيده بلند ابوالمفاخر رازى شاعر بلند پايه شيعى قرن ششم هجرى. به كوشش اصغر ارادتى، ص ٥٠٩-٥٦٣.
٩٢. سفرنامه قم (از زنجان تا قم، ١٣٣٥ ق). آيت الله سيد احمد شبيرى زنجانى. به كوشش سيد جواد شبيرى، ص ٥٦٥-٦٥٤.
٩٣. سفرنامه قم. كامران ميرزا نايب السلطنه. به كوشش ايرج افشار، ص ٦٥٥-٦٦٤.
٩٤. سفرنامه پطرز بورغ. ميرزا حسن منشى اسرار. به كوشش ايرج افشار، ص ٦٦٥-٦٧٠.
٩٥. وقفنامه مدرسه اماميه شيراز. به كوشش ايرج افشار، ص ٦٧١-٦٨٣.
فهرست رسالههاى جلد دهم
٩٦. تاريخ تهاجمات و جنايات ارامنه. اسماعيل سيميتقو و سردار ماكو در آذربايجان. ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خويى. به كوشش على صدرائى خويى، ص ١١-٨٠.
٩٧. حوادث الايام، القسم الثانى، الشيخ عباس الحائرى. الشيخ احمد محمد رضا الحائرى، ص ٨١-١٧٦.
٩٨. العقد الطهماسبى. شيخ حسين بن عبد الصمد. جبعى عاملى حارثى همدانى. به كوشش محمد حسين روحانى رودسرى، ص ١٧٧-٢٢٢.
٩٩. گزارش سرخس. سفرنامه عبدالله سرهنگ. به كوشش و با مقدمه محمد گلبن، ص ٢٢٣-٢٦٤.
١٠٠. نجاة الامراء، ميرشاهى بن محمد حاتمى. به كوشش ابوالفضل حافظيان، ص ٢٦٥-٣٥٢.
١٠١. الرحلة العراقية. السيد محمد هارون الهندى. اعداد الشيخ احمد محمد رضا الحائرى، ص ٤٥٣-٤٢٠.
١٠٢. شرح مرموزات سخنان عطار. مؤلف، مجهول. به كوشش الهه روحى دل، ص ٤٢١-٤٣٤.
١٠٣. رسالة الالفاظ المختصره. مؤلف، مجهول به كوشش الهه روحى، ص ٤٣٥-٤٤٨.
١٠٤. خاطرات اديب الملك حكمران قم. به كوشش على رفيعى علامرو دشتى، ص ٤٤٩-٤٩٦.
١٠٥. حاج ميراز محمد على بن احمد انصارى قراجه داغى. به كوشش محمد باقر بدوى، ص ٤٩٧-٥٢٠.
١٠٦. عراضة الاخوان در سفرنامه خراسان. محمد على معلم حبيب آبادى. به كوشش صادق برزگر، ص ٥٢١-٥٦٤.
١٠٧. فهرست نسخههاى خطى. مدرسه امام صادق(ع) قزوين. محمود طيار مراغى، ص ٥٦٥-٦٩٣.
١٠٨. نسخههاى خطى مدرسه صاحب الامر و سيد الشهدا عليهما السلام (آشتيان). صادق حضرتى، ص ٦٩٥-٧٤٤.
١٠٩. نسخههاى خطى رجائى زفرهاى. محمد حسن رجائى زفرهاى. ص ٧٤٥-٧٥٤.
١١٠. شصت و سه نسخه دگر از نسخ خطى مدرسه نمازى خوى. على صدرائى خويى، ص ٧٥٥-٧٨١.
معرفى آثار شهيد مصطفى خم