نشریه معرفت - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ٣ - بررسى حجّيت حكم عقل از ديدگاه علّامه طباطبائى با تكيه بر تفسير الميزان

سال بيست و سوم ـ شماره ٢٠٤ -آذر ١٣٩٣

سهيلا پيروزفر : دانشيار گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه فردوسى مشهد. [email protected]

بشرى عبدخدايى : دانشجوى كارشناسى ارشد فقه و مبانى حقوق اسلامى دانشگاه فردوسى مشهد. bshabd٧٠@gmail.com

حجّيت حكم عقل از مسائل نسبتا پرچالش علم اصول بوده كه دانشمندان اصولى را مقابل يكديگر قرار داده است. اين گروه ها به علت عدم پذيرش قاعده ملازمه احكام شرع با عقل و يا انكار حسن و قبح ذاتى، حكم عقل را زيرسؤال برده اند.  به نظر مى رسد علت چنين اختلافاتى عدم شناخت صحيح از حقيقت عقل انسان و اراده الهى در نظام تشريع باشد. در مقاله حاضر، ديدگاه هاى علّامه طباطبائى فيلسوف، مفسر و اصولى برجسته، در دو حوزه چيستى حجّيت عقل و فلسفه حجّيت حكم عقل، و جايگاه آن در ارزيابى ساير ادله جست وجو شده است. اشاعره، معتزله و ماديون ديدگاه هاى مختلفى را در اين باره بيان كرده اند؛ اما علّامه با دقت تمام، نظام تشريع را طبق اراده الهى تابع عقلا مى داند. به نظر او، قاعده ملازمه احكام شرع با عقل و حسن و قبح ذاتى امرى است كه با دقت در افعال خداوند و آيات قرآن ثابت مى شود.

كليدواژه ها: حكم عقل، علّامه طباطبائى، الميزان، حسن و قبح، عقل عملى.