نشریه معرفت - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ١ - سخن آغازين
يادگيري و روانشناسي
يكي از موهبتهاي خداوند متعال بر انسان ـ علاوه بر اعطاي نعمت ادراك حسّي و تفكر ـ نوعي استعداد فطري براي يادگيري و كسب معارف، علوم، مهارتها و صنايع گوناگون است كه مايه افزايش توان او در تحمّل بار مسئوليت زندگي اين جهان، در نتيجه، عمران و آباداني آن ميشود. بهرهمندي از چنين استعدادي به انسان امكان ميدهد كه تواناييها و مهارتهاي خويش را افزايش دهد، انديشه خود را پويا كند و مجهولات را حل نمايد تا بدانچه خداوند بنا به خواست خود، از نيل به كمال و سعادت اخروي و دنيوي برايش تضمين كرده است، دست پيدا كند.
توصيه به يادگيري و آموختن، از نخستين بارش آيات قرآني بر جان تشنه انسان، مورد توجه بوده است، به گونهاي كه اولين آيه با «اقْرَأْ»(علق:١)(بخوان) آغاز گرديد و اولين مقدّمه يادگيري ـ يعني خواندن ـ موردعنايت باريتعاليواقع شد.
يكي ديگر از الطاف الهي در حق انسان، حافظه و توانايي نگهداري مطالب يادگرفته شده است. همه يادگيريها نشاني از حافظه دارند. اگر ما تجربهها و مسائل آموخته شدهمان را به طور كلي فراموش ميكرديم، نميتوانستيم چيزي ياد بگيريم. در اين صورت، زندگي ما متشكّل از تجربههاي گذرايي ميشد كه هيچگونه پيوندي بين آنها وجود نداشت و حتي از عهده مكالمات ساده نيز برنميآمديم. بدون حافظه، ما حتي درباره خودمان نميتوانيم بينديشيم و يا به شناخت و انسجام انديشه و كلّيت روانشناختي، كه تعريفي از «شخصيت» است، نايل گرديم. در پرتو يادگيري و حافظه است كه انسان قدرت مييابد تا مفاهيم را دريافت كند، تجربههاي گذشته را حفظ نمايد، بين اندوختههاي ذهني ارتباط منطقي ايجاد كند، با همنوعان خود تعامل صحيح ايجاد نمايد و زندگي بالندهاي داشته باشد.
روانشناسي به عنوان علمي كه رفتارها و فرايندهاي شناختي، عاطفي اعم از آگاه و ناآگاه، و امور جسماني مربوط به آن را بررسي ميكند جايگاه ويژهاي در يادگيري، تعليم و تربيت و آموزش هنجارهاي اجتماعي دارد. روانشناسي به يك معنا تمام رفتار آدمي را ميكاود و قواعد حاكم بر روان را در تمام عرصهها آشكار ميسازد. روانشناسي به صورت عام شاخهها و گرايشهاي گوناگوني همچون روانشناسي رشد، باليني، تربيتي، شخصيت، اجتماعي و مانند آن را دربرميگيرد.
هدف مشترك همه اين گرايشها، آشنايي با قواعد حاكم بر ابعاد گوناگون رفتار، از جمله پايههاي زيستي رفتار، قواعد حاكم بر شكلگيري و تحوّل شخصيت، شناخت رفتارهاي بهنجار و نابهنجار، اصول يادگيري و در نتيجه، كشف شيوههاي اصلاح رفتار، آموزش مهارتهاي زندگي، روش تربيت فرزندان و... ميباشد.
مباحث و اصول مربوط به حافظه و يادگيري گستره عظيمي از آموزههاي روانشناختي را به خود اختصاص داده و ساحتهاي چندي همچون آموزش و پرورش، كسب علوم و فنون صنعتي و... را زير چتر خود قرار داده است. در اين شماره از مجله معرفت كه ويژه روانشناسي است به مباحثي در حوزههاي فوق الذكر پرداخته شده است كه اميدواريم مورد عنايت ويژه فرهيختگان، مربيان و مراكز آموزش و پرورش قرار گيرد.
دبير گروه روانشناسي