فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٨ - سخنى در تنظيم خانواده (١) محمد مؤمن قمى
دلايل بر حرمت ضرر به نفس دلالت ندارد.
دليل نهم:از جمله دلايل، بر حرمت ضرر به نفس، آيه شريفه است.
و لاتلقوا بأيديكم إلى التهلكة؛ (٤٢)و خويشتن را به دستخويش به هلاكت ميندازيد.
يا بدان تقريب كه هلاكت، همان تلف كردن و ضرر زدن به نفس است، چرا كه اين كار سبب از بين رفتن كمال وجودى مىشود، زيرا اصل وجود را از بين مىبرد و يا بدان برداشت كه در عرف، هيچ تفاوتى ميان هلاكت و نابودى وجود ندارد.
در نقد اين استدلال، بايستى گفت كه ظاهر هلاكت، همان نابودى است. بنابراين آيه در حرمت نابود كردن خود دلالت دارد و گستره ضرر به خود را در بر نمىگيرد در اين مورد، عرف هم از عنوان هلاكت و نابودى، الغاى خصوصيت نمىكند ]و هر گونه ضرر را از مصاديق آيه نمىشمارد ].
اين بود عمده آنچه مىتوان براى اثبات «حرمت ضرر زدن به نفس»بدان استدلال كرد و به توفيق الهى به آنها آگاهى پيدا كردم.
پيشتر دانستيد كه آنچه دلالتش بر حرمت ضرر زدن به نفس دور به نظر نمىرسد، روايات سه گانه اول است كه عبارت بودند از: خبر عزافر، خبر «مفضل»و مرسله «تحف العقول». لكن سند اين روايات ضعيف است، زيرا روايت اخير مرسله مىباشد و در سند دو روايت نخست هم افرادى هستند كه توثيق نشدهاند. مگر آنكه از مجموع روايات و قوت متن آنها بتوان به درستى محتواى آنها دست يافت تا اندازهاى كه به مرحله حجيت بتوان بدانها استدلال كرد، اما اين دعوى، بسيار دشوار است.
سخنان فقها درباره ضرر زدن به نفس
شيخ انصارى - قدس سرّه - در رسالة اللأضرر گفتهاند: «از دلايل عقلى و نقلى استفاده مىشود كه ضرر زدن به نفس حرام است».
چون دامنه سخن به اين جا انجاميد، شايسته مىنمايد كه سخنان فقها را در اين زمينه به گونهاى اجمالى بياوريم:
تا آنجا كه اطلاع داريم، فقيهان اين بحث را ابتدا در مسأله حرمتسمهاى كشنده بيان كردهاند و سپس سخنانى را نقل كردهاند كه بر حرمت ضرر زدن به نفس دلالت دارند. البته، شيخ الطائفه، قدس سرّه، اين مسأله را در عنوان «وجوب دفع از نفس»بيان كرده است.
وى در «مبسوط»در استدلال براى
(٤٢) سوره بقره، آيه ١٥٩.